Xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh và thân thiện cho trẻ em

Phiên thảo luận nằm trong khuôn khổ Dự án Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 (Dự án EU JULE II) được tài trợ bởi Liên minh châu Âu.

Ngày nay, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ mạnh mẽ và làm thay đổi toàn diện mọi mặt đời sống xã hội. Sự thay đổi này diễn ra với tốc độ nhanh chóng, đang dần biến công nghệ từ một công cụ hỗ trợ thành một môi trường sống thứ hai của một bộ phận dân cư, trong đó có không ít trẻ em.

Điều đó tạo ra những cơ hội chưa từng có cho trẻ em trong học tập, sáng tạo, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội, nhưng cũng đồng thời làm xuất hiện nhiều nguy cơ, tác động tiêu cực tới trẻ em như bắt nạt trên mạng, nội dung độc hại, dụ dỗ và thao túng trẻ em, xâm hại tình dục trực tuyến, lừa đảo, xâm phạm dữ liệu cá nhân cũng như các hình thức xâm hại mới liên quan đến trí tuệ nhân tạo tạo sinh và công nghệ deepfake.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tư pháp phối hợp với Liên minh châu Âu và Qũy Nhi đồng Liên hợp quốc đồng tổ chức Phiên thảo luận nhằm trao đổi, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số; nhận diện những khoảng trống, khó khăn, vướng mắc trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo; đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, gia đình, nhà trường và xã hội hướng đến mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không còn là những cảnh báo mang tính lý thuyết và nhiệm vụ riêng của một hoặc một nhóm cá nhân, tổ chức mà trở thành nhu cầu cấp bách, mang tính quốc gia và toàn cầu, đòi hỏi sự quan tâm của cơ quan quản lý nhà nước và sự chung tay của cả xã hội với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn xác định trẻ em là tương lai của đất nước, là đối tượng được ưu tiên bảo vệ và chăm sóc, đầu tư phát triển toàn diện. Hệ thống chính sách, pháp luật về trẻ em của Việt Nam đang ngày càng được hoàn thiện, tạo nền tảng để bảo vệ, bảo đảm quyền trẻ em trong tất cả các lĩnh vực; bảo vệ trẻ em khỏi các nguy cơ tổn hại; tạo cơ hội và môi trường phát triển tốt nhất cho sự phát triển của trẻ em.

Nội dung liên quan đến bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, từ pháp luật về trẻ em, pháp luật hình sự, tố tụng hình sự đến an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý cung cấp dịch vụ trên Internet. Trong đó, nhiều văn bản quan trọng mới được ban hành hoặc sửa đổi trong khoảng 2 năm gần đây như: Luật An ninh mạng năm 2025; Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; Luật Trí tuệ nhân tạo; Luật Chuyển đổi số...

Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”, trong đó xác định mục tiêu kép là tăng cường bảo vệ trẻ em và hỗ trợ thúc đẩy trẻ em phát triển lành mạnh; tích cực nâng cao năng lực số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia hướng tới góp phần hình thành thế hệ công dân số Việt Nam trong tình hình mới; chuyển dịch cơ bản hoạt động bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng theo hướng chú trọng công tác phòng ngừa, chủ động ngăn chặn các mối nguy hại đối với trẻ em trên môi trường mạng thay vì tập trung khắc phục hậu quả.

Bên cạnh đó, Việt Nam tham gia nhiều điều ước quốc tế liên quan đến bảo vệ trẻ em. Việt Nam vinh dự đăng cai Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (còn gọi là Công ước Hà Nội). Công ước Hà Nội được ví như bộ khung pháp luật toàn cầu đầu tiên về tội phạm mạng, trong đó có tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên không gian mạng.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ hiện nay, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, hệ thống pháp luật về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng mặc dù đã tương đối đầy đủ nhưng vẫn cần được tiếp tục rà soát, hoàn thiện để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra, cũng như yêu cầu nội luật hóa thực hiện cam kết quốc tế có liên quan. Công tác thực thi pháp luật cũng cần được cải thiện và nâng cao hiệu quả theo hướng thực chất hơn nữa.

Thống nhất cao với Bộ trưởng Bộ Tư pháp, ông Julien Guerrier, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam khẳng định, trẻ em là chủ thể của quyền, có quyền được bảo đảm an toàn, phẩm giá, quyền riêng tư, quyền tham gia, phát triển và tiếp cận công lý trong môi trường số như trong đời sống thực. Đại sứ chia sẻ “Mọi trẻ em đều có quyền được an toàn, được tôn trọng phẩm giá, được bảo vệ quyền riêng tư, được tham gia, được phát triển và được tiếp cận công lý. Trong môi trường số, những quyền này cần được bảo đảm một cách đầy đủ và nhất quán như trong thế giới thực”. Đại sứ khẳng định EU cam kết hỗ trợ những nỗ lực nhằm tăng cường hệ thống tư pháp, bảo đảm quyền trẻ em và xây dựng một môi trường số an toàn hơn cho mọi trẻ em.

Bà Silvia Danailov, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam cho biết: "Công nghệ số đang thay đổi cuộc sống của trẻ em, tạo ra những cơ hội mới đồng thời khiến các em phải đối mặt với các rủi ro như bắt nạt qua mạng, bóc lột trực tuyến và vi phạm quyền riêng tư. Mỗi trẻ em đều có quyền tham gia vào thế giới số một cách an toàn”. Bà Silvia Danailov đồng thời bày tỏ cam kết của UNICEF tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy các luật pháp và chính sách bảo vệ quyền trẻ em trong thời đại số.

Tại Phiên thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về thực trạng và định hướng hoàn thiện pháp luật; trách nhiệm của nền tảng số và doanh nghiệp công nghệ; bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em; xử lý các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng; chứng cứ điện tử; tư pháp thân thiện với trẻ em và cơ chế phối hợp liên ngành, hợp tác quốc tế. Các ý kiến, đề xuất, kiến nghị tại Phiên thảo luận sẽ là nguồn tài liệu tham khảo để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số.

Cũng tại diễn đàn này, Bộ Tư pháp khẳng định mong muốn tiếp tục phối hợp với các cơ quan, tổ chức Việt Nam và các đối tác quốc tế, trong đó có Liên minh châu Âu, UNICEF để cùng nỗ lực hướng tới xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh và thân thiện, trong đó quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em được bảo đảm trên thực tế.