Vì sao hoa hồng là biểu tượng của kiếm sĩ?

Vì sao hoa hồng đặt cạnh thanh kiếm?

Rất nhiều tác phẩm thư họa, hoặc tiểu thuyết, và phim ảnh cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa hoa hồng và tinh thần kiếm sĩ của phương Tây, như tên của bộ phim nổi tiếng năm 1953 - The Sword and the Rose.

Từ thời Trung cổ, hoa hồng đã xuất hiện dày đặc trên huy hiệu của các gia đình quý tộc và chiến binh châu Âu. 

Bảo tàng Metropolitan cho biết đây là một trong những họa tiết thực vật phổ biến nhất trên khiên và huy hiệu, chỉ đứng sau hoa diên vĩ trong truyền thống huy hiệu phương Tây. 

Bên cạnh ý nghĩa tôn giáo và tình yêu, bụi hồng đầy gai còn tượng trưng cho sự kiên cường, khả năng phòng vệ và các lâu đài vững chãi, không thể đánh bại.

Trường hợp nổi tiếng nhất là cuộc tranh giành ngai vàng Anh giữa hai nhánh của nhà Plantagenet từ năm 1455 đến 1485. Những người ủng hộ nhà Lancaster sử dụng hoa hồng đỏ làm dấu hiệu nhận biết, trong khi phe York gắn với hoa hồng trắng. 

Sau khi Henry Tudor giành chiến thắng và trở thành vua Henry VII, hai biểu tượng được kết hợp thành hoa hồng Tudor, với hoa trắng đặt bên trong hoa đỏ.

Những bông hoa ấy không chỉ nằm trên giấy tờ gia phả. Huy hiệu được mang trên áo, cờ hiệu, khiên, đồ trang trí ngựa và các vật dụng của đoàn quân quý tộc. 

Hoa hồng còn đi vào thế giới hiệp sĩ qua văn hóa tình yêu cung đình. Lý tưởng hiệp sĩ thời Trung cổ không chỉ đòi hỏi khả năng chiến đấu mà còn đề cao lòng trung thành, danh dự, sự lịch thiệp và việc phụng sự một người phụ nữ. 

Các giải đấu vì thế vừa là cuộc thử sức quân sự, vừa là sân khấu để chiến binh thể hiện phẩm chất trước giới quý tộc.

Một tấm bảng viết bằng ngà được chế tác tại Paris khoảng năm 1300, hiện thuộc Bảo tàng Anh, khắc cảnh một hiệp sĩ quỳ xuống trao hoa hồng cho một phụ nữ. Hình ảnh này cho thấy hoa hồng đã trở thành vật trung gian giữa chiến binh và tình yêu từ đầu thế kỷ XIV.

Nhát chém hoa hồng

Cùng thời kỳ đó, các nghệ nhân Pháp thường chạm khắc câu chuyện “Tấn công lâu đài tình yêu”. Trên một hộp ngà làm khoảng năm 1310-1330 đang được lưu giữ tại Metropolitan, các hiệp sĩ tham gia giải đấu và dùng máy bắn để ném hoa hồng vào một pháo đài tượng trưng cho tình yêu. 

Một hiện vật khác mô tả những người bảo vệ lâu đài rải hoa xuống các hiệp sĩ, trong khi khiên của chiến binh cũng mang ba bông hồng.

Mối quan hệ giữa chiến đấu và sự ưu ái của phụ nữ còn thể hiện qua nghi thức trao vật tín tại các cuộc đấu thương. 

Một bức họa Trung cổ ghi lại việc một phụ nữ trao cho hiệp sĩ Jacques de Lalaing chiếc khăn voan thêu ngọc trai; ông gắn vật này lên mũ giáp khi bước vào đấu trường. Hoa, khăn, dải lụa hoặc vòng kết bằng cành lá đều có thể trở thành dấu hiệu cho biết chiến binh đang chiến đấu vì danh dự của ai.

Đến thời Phục hưng, khi kiếm rapier (kiểu kiếm thời Phục hưng) trở thành vật bất ly thân của quý ông châu Âu, hoa hồng tiếp tục xuất hiện ngay trên vũ khí. 

Một thanh rapier Ý được chế tạo khoảng năm 1600-1610 trong bộ sưu tập của Metropolitan có chuôi và chắn tay dát vàng, gắn nhiều hoa thị bằng bạc. Bảo tàng này cho biết rapier vừa thể hiện khả năng đấu kiếm, vừa phản ánh địa vị, tài sản và gu thẩm mỹ của người đeo.

Những đôi cựa ngựa Anh hoặc Đức đầu thế kỷ XVII cũng được khảm hoa hồng bạc, với hoa văn thường được thiết kế đồng bộ cùng chuôi rapier, trang phục và đồ dùng cho ngựa. 

Thanh kiếm của quý ông lúc này vừa là vũ khí, vừa là một món trang sức nam giới. Hoa hồng vì thế hiện diện ngay trên cơ thể và trang bị của tầng lớp sử dụng kiếm.

Sự gắn kết còn đi thẳng vào ngôn ngữ của võ thuật. Trong sách kiếm thuật xuất bản năm 1570, võ sư Đức Joachim Meyer mô tả kỹ thuật mang tên “Rose” - Hoa hồng. Kiếm thủ đưa lưỡi kiếm chạy thành một vòng quanh vũ khí đối phương, trở về gần vị trí ban đầu rồi bất ngờ chém qua cánh tay lên đầu.

Với kiếm một tay dusack, Meyer còn ghi lại “Rosenhauw”, tức nhát chém Hoa hồng. Người sử dụng giả vờ chém từ trên xuống, luồn kiếm vòng qua tay và vũ khí phòng thủ của đối phương rồi đổi hướng đánh vào mặt hoặc điểm sơ hở. 

Chính Meyer giải thích rằng một số đòn kiếm được đặt tên theo hình dáng chuyển động của chúng, trong đó Rosenhauw là một ví dụ điển hình.

Hình tượng “hiệp sĩ hoa hồng” tiếp tục được tái hiện trong phong trào phục hưng văn hóa Trung cổ ở thế kỷ XIX. 

Tại giải đấu Eglinton tổ chức ở Scotland năm 1839, một đấu sĩ sử dụng danh hiệu “Knight of the Red Rose” - Hiệp sĩ Hoa hồng đỏ - đã giao đấu với Lord Eglinton và bị đánh ngã khỏi ngựa. Sự kiện có thật này được ghi lại trong một ấn phẩm minh họa hiện thuộc Bảo tàng Anh.

Phim ảnh và truyện tranh hiện đại kế thừa toàn bộ lớp biểu tượng ấy. Trong Hoa hồng Versailles, bắt đầu xuất bản năm 1972, Oscar François de Jarjayes là một phụ nữ quý tộc được nuôi dạy như con trai, trở thành chỉ huy cận vệ và sử dụng kiếm.

Trong Revolutionary Girl Utena, nhân vật Utena bị cuốn vào những cuộc đấu kiếm, nhận Thanh kiếm Dios và trở thành người bảo vệ “Cô dâu Hoa hồng”.

Ở đây, hoa hồng vừa là dấu hiệu của quyền lực, tình yêu và sự chiếm hữu, vừa là huy hiệu của những kiếm sĩ tham gia các cuộc quyết đấu.

Điện ảnh phương Tây cũng sử dụng công thức này qua những tác phẩm như The Sword and the Rose năm 1953 hoặc phim phiêu lưu The Black Rose năm 1950.

Đọc tiếp

Về trang Chủ đề