Từ “bản vẽ” đến “viên gạch” ban đầu

Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1-10. Điều quyết định “bản vẽ” chính sách đi vào cuộc sống đến đâu nằm ở những “viên gạch” đầu tiên được đặt xuống - chính là các nghị quyết, quyết định cụ thể hóa những quyền mà thành phố được trao.

Đây là đạo luật phân quyền ở mức rất cao, khi gần như toàn bộ chính sách cụ thể phải do thành phố tự xây dựng. Khoảng 247 đầu việc, hơn 170 văn bản pháp quy, đa phần do HĐND TPHCM ban hành. UBND TPHCM cũng đã chốt 25 nội dung phải hoàn thành trong tháng 9-2026 để kịp ngày luật có hiệu lực. Nhịp đi nhanh hay chậm từ đây phần lớn do chính thành phố tự bấm nhịp, nhưng nhanh không đồng nghĩa với chạy theo số lượng.

Trong 25 nội dung TPHCM chuẩn bị cho ngày 1-10, có nhiều vấn đề sát sườn với đời sống người dân. Chính sách cũng trải rộng từ quy hoạch, xây dựng, giao thông, đất đai đến giáo dục, y tế, an sinh xã hội.

Bắt đầu từ những việc gần dân nhất, dân cần nhất chính là cách tạo dựng niềm tin. Khi người dân bớt mất thời gian, bớt tốn kém ở quầy tiếp nhận hồ sơ, họ sẽ có thêm cơ sở để tin vào những thay đổi lớn hơn. Song không phải hạng mục nào cũng chỉ nhìn vào yêu cầu thật nhanh.

Có những “phần móng” phải tính thật chắc, như khai thác không gian trên cao, không gian ngầm; cơ chế phối hợp giữa các địa phương; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; mở rộng diện trợ giúp xã hội trong khả năng ngân sách. Đây đều là những chính sách tác động trực tiếp đến tài sản, chỗ ở, đời sống người dân. Một quyết định thiếu thận trọng có thể để lại hệ quả lâu dài. Nhanh nhưng phải chắc. Cẩn trọng nhưng không thể lấy cẩn trọng làm lý do trì hoãn.

Chính sách cũng không thể coi là hoàn tất sau khi nghị quyết được bấm nút thông qua. Thực tiễn tại 168 phường, xã, đặc khu sẽ cho biết rõ nhất chính sách đang thuận ở đâu, vướng ở đâu.

Song song với các nghị quyết, thành phố đang xây dựng hệ thống chỉ số để đo hiệu quả thực thi (KPI). Người xây dựng chính sách phải được đo bằng số văn bản ban hành đúng hạn và chất lượng văn bản. Người vận hành thủ tục được đo bằng số ngày được cắt giảm, tỷ lệ hồ sơ trễ hạn, số vụ việc được tháo gỡ, giải quyết dứt điểm.

Cán bộ ở phường, xã, đặc khu được đo bằng mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp và những phản ánh từ thực tiễn giúp chính sách được điều chỉnh tốt hơn. Người đứng đầu được đo bằng sản phẩm đơn vị mình làm ra, không phải bằng số cuộc họp đã tổ chức.

Một nguyên tắc đã được Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nêu tại Hội nghị quán triệt và triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị ngày 26-8: “Cái gì không đo được, không tính thành tích”.

Kèm với đó là kiểm tra định kỳ, đột xuất tại các địa bàn. Bộ chỉ số KPI nên được công khai định kỳ, để chính người dân và doanh nghiệp cùng cầm thước đo hiệu quả của bộ máy. Sau cùng, trao quyền là để quyết. Trao quyền cho một bộ máy mà bộ máy không dám dùng quyền thì cũng giống như dựng giàn giáo rồi bỏ không.

Muốn người thực thi dám bước tới, phía dưới phải có một “tấm lưới” đủ chắc. Cán bộ quyết định đúng thẩm quyền, minh bạch, không vụ lợi, vì lợi ích chung nhưng kết quả chưa đạt như kỳ vọng phải được bảo vệ bằng một cơ chế rõ ràng, chứ không chỉ bằng những lời động viên.

Ngược lại, người lợi dụng cơ chế mới để vụ lợi, trục lợi, gây thất thoát nguồn lực càng phải bị xử lý nghiêm. Lưới an toàn là để bảo vệ người dám làm đúng nhưng trượt chân, không phải để che chắn cho người cố tình làm sai.

Từ “bản vẽ” đến “viên gạch” ban đầu, khoảng cách nằm ở năng lực thực thi. Hiệu quả chính là “ngôi nhà”, thể hiện ở thủ tục gọn hơn, thời gian xử lý ngắn hơn, dự án bớt vướng mắc và cả ở khả năng khơi thông nguồn lực cho phát triển. Doanh nghiệp có thêm cơ hội đầu tư, người dân có thêm việc làm, dịch vụ công tốt hơn, an sinh được bảo đảm hơn.

Những “viên gạch” đầu tiên qua đó góp phần tạo thêm động lực tăng trưởng và nâng chất lượng phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

NGUYỄN QUÂN CÁT