Trẻ sử dụng mạng xã hội: Không chỉ gây nghiện mà còn những nguy cơ nào?

Phát biểu tại hội thảo "Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên - Một vấn đề cấp thiết cần hành động" ngày 15-8 tại Hà Nội, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng mạng xã hội hiện đã trở thành một phần của cuộc sống, thậm chí với nhiều trẻ em và thanh thiếu niên, đó gần như là cả thế giới.

Theo ông, không gian số mang lại những cơ hội chưa từng có để trẻ học tập, kết nối, sáng tạo và thể hiện bản thân. Tuy nhiên các em cũng phải đối mặt với áp lực tiêu cực từ mạng xã hội.

Những tiêu cực từ mạng xã hội

Tại hội thảo, PGS Nam dẫn các nghiên cứu cho thấy mạng xã hội có thể mang lại tác động tích cực khi được sử dụng lành mạnh.

Ngược lại, việc sử dụng quá mức, lệ thuộc mạng xã hội, trải nghiệm bắt nạt trực tuyến hoặc thường xuyên tiếp xúc với thông tin tiêu cực, độc hại, không phù hợp lứa tuổi có thể liên quan đến căng thẳng, lo âu, trầm cảm, giảm chất lượng giấc ngủ, lòng tự trọng thấp và cảm nhận hạnh phúc thấp hơn.

Trẻ có thể vô thức so sánh cuộc sống của mình với những hình ảnh được lựa chọn, trau chuốt trên mạng của người khác. Khi đó những gì các em nhìn thấy dễ tạo cảm giác mình kém hấp dẫn, kém thành công hoặc không được công nhận.

Lòng tự trọng của trẻ cũng có thể bị chi phối bởi số lượt thích, bình luận và người theo dõi. Khi bài đăng không nhận được tương tác như kỳ vọng, trẻ có thể cảm thấy bị từ chối, lo âu và nghi ngờ giá trị bản thân.

Trong khi đó giao tiếp qua màn hình nếu thay thế quá nhiều tương tác trực tiếp có thể khiến trẻ ít có cơ hội rèn luyện kỹ năng xã hội. Khi thiếu trải nghiệm giao tiếp ngoài đời thực, một số trẻ có thể càng cảm thấy căng thẳng trong các mối quan hệ trực tiếp.

Bắt nạt trực tuyến còn tạo ra một nguy cơ đặc biệt bởi nội dung có thể lan truyền nhanh, tồn tại lâu dài và theo trẻ từ trường học về đến nhà. Nạn nhân khó tránh khỏi những tác động này, từ đó có thể gia tăng cảm giác cô lập, lo âu, trầm cảm, căng thẳng, thậm chí liên quan đến ý nghĩ và hành vi tự sát.

Trẻ ngày càng lo âu, cô đơn

Chia sẻ tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Nhung, Phó vụ trưởng Vụ Học sinh, Sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, dẫn chứng báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy học sinh THPT có tỉ lệ cảm thấy cô đơn cao hơn đáng kể so với học sinh THCS.

Cụ thể, 3,68% học sinh THCS luôn luôn và 5,92% thường xuyên cảm thấy cô đơn, trong khi các tỉ lệ này ở học sinh THPT lần lượt là 6,16% và 10,14%. Có 4,94% học sinh thường xuyên cảm thấy lo âu.

"Sự phát triển nhanh của công nghệ số và mạng xã hội đang tác động sâu sắc đến thói quen, đời sống của học sinh, sinh viên. 

Các nền tảng như TikTok, YouTube, Facebook có thể kéo theo những vấn đề như giảm khả năng tập trung, rối loạn giấc ngủ, giảm hoạt động thể lực, rối loạn hành vi ăn uống, lo âu và trầm cảm.

Trẻ cũng đối mặt với nguy cơ bị bạo lực, lừa đảo và xâm hại trên môi trường mạng", bà Nhung nói.

Tuy nhiên theo bà, hiện việc hỗ trợ sức khỏe tâm thần học đường hiện còn không ít khó khăn. Nhận thức của một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và học sinh về vấn đề này chưa đầy đủ. Đội ngũ nhân viên y tế trường học chuyên trách mới chiếm 50,7%, trong đó chỉ khoảng 30% có chuyên môn y tế.

Đáng chú ý, tâm lý sợ bị "gắn nhãn" có vấn đề về tâm thần cũng khiến nhiều học sinh không muốn tìm kiếm sự giúp đỡ.

Bà Nhung cho rằng cần đổi mới hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe và chăm sóc sức khỏe tâm thần; trang bị cho học sinh kỹ năng sống, kỹ năng ứng phó với bạo lực, bắt nạt học đường và bắt nạt trên mạng; đồng thời xây dựng các mô hình trường học nâng cao sức khỏe, y tế trường học thân thiện.

Không thể chỉ giao việc bảo vệ trẻ cho gia đình

Theo ông Dương Ngô Minh Nam - Phó vụ trưởng Vụ Khoa giáo - Văn xã, Văn phòng Chính phủ, khi trẻ ngày càng dành nhiều thời gian trên môi trường mạng, bảo vệ sức khỏe tâm thần và quyền lợi của trẻ cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và chính trẻ em.

Hệ thống pháp luật về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đang từng bước được hoàn thiện, trong đó quy định trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và doanh nghiệp công nghệ trong bảo vệ thông tin riêng tư, ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung độc hại, xâm hại trẻ em.

Ông Nam cho rằng việc hoàn thiện hành lang pháp lý là nhiệm vụ quan trọng, nhưng các quy định mới liên quan đến trẻ em trên môi trường mạng.

Trong đó có đề xuất hạn chế trẻ dưới 16 tuổi bình luận trên mạng cần được đánh giá kỹ dưới góc độ pháp lý và quyền con người, bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và nhất quán khi thực hiện.

Theo PGS Nam, những chính sách này cho thấy yêu cầu bảo vệ trẻ trên môi trường số đang chuyển từ phản ứng với sự cố sang chủ động phòng ngừa dựa trên bằng chứng khoa học.

"Trẻ em đang lớn lên trong hai thế giới: thế giới thực và thế giới số. Trách nhiệm của chúng ta là làm cho cả hai thế giới ấy đều an toàn", PGS Nam nói.

Để làm được điều đó, các chuyên gia cho rằng không thể có một giải pháp đơn ngành cho sức khỏe tâm thần trẻ em trong thời đại số, mà cần có sự vào cuộc đồng bộ giữa các bộ ngành để đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm bảo vệ trẻ trên không gian mạng.

Đọc tiếp

Về trang Chủ đề