Tiếng Việt - hồn dân tộc, sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới

Mỗi dân tộc đều có một tiếng nói để gọi tên quê hương, gọi tên những người thân yêu và kể câu chuyện của chính mình. 

 Vì thế, tôn vinh tiếng Việt cũng chính là tôn vinh cội nguồn, bản sắc và sức sống của dân tộc Việt Nam.

Tiếng Việt – biểu tượng của văn hóa, lịch sử và bản sắc dân tộc

Tiếng Việt đã đi cùng dân tộc qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Đó là tiếng nói của cha ông trong những tháng năm gian khó, là tiếng ru của mẹ, lời dạy của ông bà, là câu ca dao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tiếng Việt lưu giữ trong mình ký ức của cộng đồng, phản ánh cách người Việt nhìn nhận thiên nhiên, con người, gia đình, quê hương và đất nước.

Qua tiếng Việt, những giá trị như lòng yêu nước, tình nghĩa đồng bào, đạo lý "uống nước nhớ nguồn", lòng nhân ái, sự thủy chung, tinh thần đoàn kết… được trao truyền một cách tự nhiên từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Có thể nói, nếu văn hóa là căn cước của một dân tộc thì ngôn ngữ chính là một trong những nơi căn cước ấy được biểu hiện rõ ràng và sâu sắc nhất.

Tiếng Việt vì thế không đứng ngoài văn hóa mà là một bộ phận cấu thành quan trọng của văn hóa Việt Nam. Gìn giữ tiếng Việt là gìn giữ một phần ký ức dân tộc; sử dụng tiếng Việt giàu đẹp, trong sáng và nhân văn cũng là góp phần làm giàu thêm đời sống tinh thần của đất nước.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, điều đó càng có ý nghĩa. Hội nhập không có nghĩa là hòa tan; mở cửa với thế giới càng đòi hỏi mỗi dân tộc phải ý thức sâu sắc hơn về những giá trị làm nên bản sắc riêng của mình.

Tiếng Việt - sợi dây nối những người Việt xa quê với Tổ quốc

Đối với hàng triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc ở nước ngoài, tiếng Việt còn mang một ý nghĩa đặc biệt: đó là sợi dây nối họ với quê hương.

Ở bất cứ nơi đâu, một tiếng gọi "mẹ", một câu "quê hương", một lời chào bằng tiếng Việt cũng có thể đánh thức những ký ức rất sâu về nguồn cội, gia đình và nơi mình sinh ra hoặc nơi cha mẹ, ông bà đã từng sống.

Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài, tiếng Việt chính là chiếc cầu nối giữa các em với lịch sử gia đình và lịch sử dân tộc. Khi một em nhỏ người Việt có thể đọc một câu thơ Việt Nam, hát một bài dân ca, trò chuyện với ông bà bằng tiếng Việt hay hiểu được một câu ca dao, đó không đơn thuần là việc biết thêm một ngôn ngữ. Đó là sự tiếp nhận một phần căn cước văn hóa của chính mình.

Bởi vậy, giữ gìn tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là giữ một ngôn ngữ. Đó còn là giữ mạch nguồn văn hóa, củng cố sự gắn bó với quê hương, nuôi dưỡng lòng tự hào về nguồn cội và tạo nền tảng để các thế hệ người Việt xa quê tiếp tục đóng góp cho đất nước.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, tiếng Việt là một "sợi dây vô hình nhưng bền chặt gắn kết chúng ta với cội nguồn". Một người càng hiểu mình là ai, đến từ đâu, càng có một nền tảng bản sắc vững vàng để bước ra thế giới.

Cách tiếp cận này thể hiện rất rõ trong Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết khẳng định, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đồng thời là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới. Nghị quyết nhấn mạnh, tiếng Việt không chỉ là ngôn ngữ giao tiếp mà còn là nguồn lực mềm của quốc gia.

Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao đã và đang phối hợp các bộ, ngành liên quan nỗ lực triển khai đồng bộ nhiều hoạt động, như: tổ chức tập huấn nghiệp vụ giảng dạy tiếng Việt ở Việt Nam và sở tại cho giáo viên kiều bào; xây dựng Tủ sách tiếng Việt và cung cấp sách phục vụ cộng đồng tại một số địa bàn; phối hợp xây dựng website dạy tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài của Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học quốc gia Hà Nội); Chương trình "Chào tiếng Việt" và "Dấu ấn Việt Nam" của Đài Truyền hình Việt Nam.

Gần đây nhất, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao đã tổ chức Khóa tập huấn phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho giáo viên người Việt Nam ở nước ngoài năm 2026. Khóa tập huấn được tổ chức ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới.

Theo ông Nguyễn Trung Kiên Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài những kiến thức và kinh nghiệm từ khóa học sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, bồi đắp tình yêu quê hương và ý thức về cội nguồn cho thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài. Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài sẽ tiếp tục hỗ trợ giáo viên và cộng đồng thông qua các chương trình tập huấn, cung cấp học liệu, kết nối chuyên gia và cơ sở giáo dục.

Tại Lễ bế mạc Khoa tập huấn (ngày 27/8/2026) Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, nhà trường đã xây dựng Khung năng lực tiếng Việt cho người nước ngoài, tổ chức thi cấp chứng chỉ tiếng Việt và đẩy mạnh giảng dạy tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài trên nền tảng số.

Đây là những hoạt động góp phần đáp ứng nhu cầu học tập, sử dụng tiếng Việt của người nước ngoài và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời quảng bá tiếng Việt ra thế giới. Nhà trường cam kết, trong thời gian tới tiếp tục đồng hành trong sứ mệnh gìn giữ và lan tỏa tiếng Việt.

Để tiếng Việt trở thành một nguồn lực của sức mạnh mềm

Trong thế giới ngày càng kết nối, một ngôn ngữ không chỉ tồn tại trong phạm vi cộng đồng sử dụng nó. Một ngôn ngữ có sức sống khi nó được học tập, sử dụng, sáng tạo và giới thiệu với thế giới.

Đây cũng là một hướng tiếp cận quan trọng được đặt ra trong Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết xác định văn hóa phải trở thành nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và "sức mạnh mềm" của quốc gia; đồng thời nhấn mạnh việc chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.

Trong thời đại số, việc lan tỏa tiếng Việt có thêm những không gian và phương thức mới. Các lớp học tiếng Việt trực tuyến, sách điện tử, kho dữ liệu số, phim ảnh, âm nhạc, podcast, mạng xã hội và các nền tảng sáng tạo nội dung đang mở ra khả năng đưa tiếng Việt đến gần hơn với thế hệ trẻ người Việt ở nước ngoài và bạn bè quốc tế.

Điều quan trọng là làm sao để tiếng Việt hiện diện một cách tự nhiên, hấp dẫn và hiện đại trong đời sống đương đại.

Cùng với việc dạy và học tiếng Việt, cần tạo ra ngày càng nhiều sản phẩm văn hóa có sức hấp dẫn quốc tế: những tác phẩm văn học được dịch ra nhiều ngôn ngữ, những bộ phim kể câu chuyện Việt Nam, những ca khúc mang âm hưởng Việt, những sản phẩm sáng tạo kết hợp giữa truyền thống và công nghệ hiện đại.

Khi một câu chuyện Việt Nam được kể bằng ngôn ngữ giàu bản sắc nhưng có thể chạm tới trái tim của công chúng quốc tế, khi một người nước ngoài yêu một bài hát Việt, muốn đọc một tác phẩm văn học Việt Nam, muốn tìm hiểu phong tục và con người Việt Nam, đó chính là lúc văn hóa tạo nên sức mạnh mềm.

Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặt mục tiêu rất rõ: xây dựng chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài, lấy văn hóa làm nền tảng, trụ cột; lan tỏa hình ảnh một Việt Nam giàu bản sắc văn hóa, nhân văn, có trách nhiệm và đóng góp tích cực vào dòng chảy văn minh của nhân loại.

Trong hành trình ấy, tiếng Việt có một vị trí đặc biệt. Bởi muốn thế giới hiểu một dân tộc, trước hết cần giúp thế giới nghe được tiếng nói của dân tộc ấy.

Tôn vinh tiếng Việt vì thế không chỉ là trân trọng tiếng mẹ đẻ. Đó còn là trách nhiệm gìn giữ một phần hồn cốt dân tộc; là vun đắp sự gắn kết giữa cộng đồng người Việt Nam ở khắp năm châu với quê hương; đồng thời là cách đưa những giá trị tốt đẹp của Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Để mỗi người Việt Nam, dù ở bất cứ nơi đâu, mỗi khi tiếng Việt vang lên đều cảm nhận sâu sắc niềm tự hào về cội nguồn; để nơi nào có tiếng Việt, nơi đó có một phần hồn Việt, một phần quê hương – một Việt Nam giàu truyền thống, nặng nghĩa tình, giàu khát vọng sáng tạo và luôn vững bước hướng tới tương lai.