Thi hài Pharaoh trẻ nhất lịch sử được bảo vệ suốt 3.000 năm nhờ báu vật "ngoài hành tinh"?

Hơn một thế kỷ qua, lăng mộ của Tutankhamun - Pharaoh trẻ tuổi nhất lịch sử Ai Cập cổ đại - vẫn luôn là tâm điểm của những cuộc tranh luận không hồi kết từ giới khảo cổ học toàn cầu.

Một trong số này nằm ở hàng nghìn cổ vật tinh xảo được lấy từ hầm mộ của Pharaoh nổi tiếng này ngay từ lần khai quật đầu tiên vào năm 1925. Thậm chí, nó không phải là vương miện hay trượng vàng, mà là một thanh dao găm được đặt ngay ngắn sát đùi phải thi hài của vị vua.

Điều khiến thanh dao này trở nên đặc biệt là dẫu trải qua hơn 3 thiên niên kỷ trong điều kiện ẩm thấp và kín mít của hầm mộ, nó này gần như hoàn toàn không xuất hiện một vết gỉ sét nào, thách thức mọi quy luật thông thường về sự bào mòn của thời gian đối với kim loại.

Điều này càng trở nên bí hiểm, bởi ở thời điểm Pharaoh Tutankhamun băng hà (khoảng năm 1323 TCN), thế giới cổ đại còn đang trong giai đoạn đồ đồng. Sắt khi đó là một vật liệu vô cùng hiếm hoi, thậm chí còn có giá trị cao hơn cả vàng bởi kỹ thuật luyện kim bấy giờ chưa đủ khả năng khai thác quặng từ lòng đất. 

Chính sự bất thường trên đã châm ngòi cho những cuộc tranh cãi dai dẳng trong giới khoa học suốt thế kỷ 20, nhằm tìm ra lời giải cho nguồn gốc của thanh kim loại dài hơn chỉ hơn 30 cm này. 

Phải đến năm 2016, một bước ngoặt lớn thực sự mới diễn ra khi nhóm nghiên cứu đến từ Đại học Bách khoa Milan (Italia), phối hợp cùng Bảo tàng Cairo (Ai Cập), đã mang máy quang phổ huỳnh quang tia X di động đến tận nơi để phân tích trực tiếp bề mặt hiện vật.

Kết quả công bố trên tạp chí khoa học chuyên ngành đã khiến giới nghiên cứu sửng sốt, tỷ lệ nikel trong thanh dao được xác định lên tới hơn 10%, cùng hàm lượng cobalt đặc trưng, 

Đây là tỷ lệ mà mọi quặng sắt được khai thác trên Trái Đất từ trước đến nay gần như không bao giờ có được. Ngược lại, những khối thiên thạch hình thành từ lõi của các thể hành tinh trong không gian vũ trụ lại sở hữu cấu trúc hóa học hoàn toàn trùng khớp với thành phần của lưỡi dao. 

Thilo Rehren, một chuyên gia khảo cổ luyện kim nổi tiếng, khi ấy từng khẳng định công nghệ hiện đại đã đặt dấu chấm hết cho mọi nghi ngờ, chính thức xác nhận thanh dao trong mộ Tutankhamun được rèn từ sắt "rơi từ bầu trời xuống mặt đất".

Không dừng lại ở đó, năm 2022, một nhóm chuyên gia khác tiếp tục áp dụng công nghệ quét bề mặt không gian 2 chiều để đi sâu vào cấu trúc vi mô của hiện vật. Họ phát hiện những dải nikel phân bố theo dạng hình học đặc trưng gọi là cấu trúc Widmanstätten cùng các hạt lưu huỳnh phản ánh nguồn gốc ngoài không gian của vật liệu. 

Đáng chú ý, các cấu trúc tinh vi này cực kỳ nhạy cảm với nhiệt độ và sẽ hoàn toàn biến mất nếu bị nung nóng vượt quá ngưỡng 900 độ C. Điều đó chứng tỏ người thợ thủ công xưa đã phải áp dụng một kỹ thuật rèn ở nhiệt độ thấp vô cùng khéo léo và tinh xảo.

Hơn cả một báu vật "trời ban"

Tuy nhiên, chính phát hiện mới này lại mở ra một cuộc tranh luận phức tạp hơn về hành trình mà khối thiên thạch đã trải qua trước khi đến tay người Ai Cập cổ đại. 

Khi các nhà khoa học đối chiếu tỷ lệ thành phần hóa học với cơ sở dữ liệu các thiên thạch từng được ghi nhận trong khu vực, họ tìm thấy một mẫu vật tương thích gần nhất có tên là Kharga được phát hiện ở vùng sa mạc phía tây bắc Ai Cập nhiều năm trước. 

Dẫu vậy, sự xuất hiện của các dấu vết vữa vôi lạ trên phần cán dao bằng vàng lại không hề khớp với truyền thống vật liệu xây dựng hay kết dính thường thấy của người Ai Cập trong thời kỳ đó.

Chi tiết này vô tình gợi mở một mối liên hệ vô cùng thú vị, với những văn bản ngoại giao cổ xưa được khắc trên các phiến đất sét tại thành phố cổ Amarna, trong đó ghi chép về việc quốc vương vùng Mitanni từng gửi tặng các đời Pharaoh những món quà quý giá bằng sắt có cán vàng. 

Dù giới chuyên môn vẫn còn nhiều tranh cãi quanh việc liệu lưỡi dao và phần cán có được chế tác cùng một nơi hay không, không thể phủ nhận món vũ khí này là minh chứng cho mạng lưới giao thương tầm vóc lớn của thế giới cổ đại. 

Về phía người Ai Cập, phải đến triều đại sau đó, họ mới bắt đầu xuất hiện những ký tự tượng hình mang ý nghĩa là sắt của bầu trời. Điều đó cho thấy nhận thức về nguồn gốc thiên hà của kim loại đã dần hình thành trong văn hóa bản địa.

Nhìn lại hành trình 3.000 năm nằm yên bên cạnh thi hài Tutankhamun, thanh dao găm thiên thạch không chỉ là một kỳ quan công nghệ của người xưa, mà còn là gạch nối kỳ diệu giữa Trái Đất và vũ trụ bao la. 

Trong khi 16 lưỡi dao nhỏ khác cùng chiếc tựa đầu bằng sắt trong lăng mộ vẫn còn chờ đợi những chiến dịch nghiên cứu sâu hơn trong tương lai, câu chuyện về báu vật từ bầu trời này đã kịp khắc họa một chương rực rỡ và đầy mê hoặc về trí tuệ nhân loại trước những bí ẩn của tự nhiên.