Tháng 9 giữa rừng già Sa Lôn
Giữa rừng già Sa Lôn (tỉnh Lâm Đồng), những dấu tích của một thời hoa lửa luôn được gìn giữ, nhắc nhớ về sự hy sinh của thế hệ cha ông và giá trị của độc lập, hòa bình hôm nay.
Ký ức thời hoa lửa
Ẩn mình giữa những cánh rừng xanh thẳm, khu di tích Căn cứ Tỉnh ủy Bình Thuận trong kháng chiến chống Mỹ tại Sa Lôn từng là nơi đứng chân của các cơ quan cách mạng. Sau năm 1954, Tỉnh ủy Bình Thuận chọn vùng rừng sâu, hiểm trở này làm căn cứ trong 3 giai đoạn: từ tháng 12-1954 đến tháng 6-1957; giữa năm 1961 đến tháng 12-1964 và từ tháng 9-1968 đến tháng 8-1970.
Giữa vòng vây càn quét của địch, cán bộ, chiến sĩ tại căn cứ phải đối mặt với đói rét, sốt rét ác tính và những trận bom, đạn. Từ nơi đây, các cơ quan kháng chiến duy trì liên lạc, chỉ đạo phong trào kháng chiến. Sa Lôn cũng là nơi ra đời của Đơn vị vũ trang 2-9, lực lượng vũ trang đầu tiên của tỉnh Bình Thuận (trước đây).
Từ những lán trại giữa rừng sâu, các cơ quan duy trì hoạt động, giữ liên lạc và bám dân. Cán bộ, chiến sĩ phải đối mặt với điều kiện sống khắc nghiệt, bệnh tật và bom đạn. Trong gian khó, phía sau sự tồn tại của căn cứ là bóng dáng của đồng bào K’Ho, Raglai. Những gùi bắp, gùi sắn và từng phần lương thực chắt chiu từ cuộc sống thiếu thốn đã góp sức nuôi dưỡng cán bộ, chiến sĩ. Tình nghĩa quân dân được bồi đắp từ những ngày tháng như vậy đã trở thành một phần ký ức không thể tách rời của vùng rừng Sa Lôn.
Ông K’Văn Dên (73 tuổi, ngụ xã Đông Giang), một cựu chiến binh người K’Ho từng gắn bó với vùng rừng này, nhớ lại: “Lúc đó ở rừng Sa Lôn khổ trăm bề, ăn uống thiếu thốn, bom đạn luôn rình rập nhưng chúng tôi vẫn bám rừng, bám dân để chiến đấu. Ban ngày chúng tôi không dám nhóm lửa vì sợ máy bay địch phát hiện”.
Trong ký ức về căn cứ Sa Lôn, tháng 9-1969 là một dấu mốc đặc biệt. Ngày 9-9-1969, lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh được tổ chức trọng thể tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Tại Sa Lôn, cán bộ, chiến sĩ cơ quan Tỉnh ủy Bình Thuận cũng tổ chức lễ truy điệu Người giữa căn cứ. Ông Võ Cáp, Giám đốc Ban Quản lý khu di tích Căn cứ Tỉnh ủy Bình Thuận trong kháng chiến chống Mỹ, cho biết, theo tư liệu lưu giữ tại di tích, một bàn thờ bằng lồ ô được dựng giữa rừng, đặt di ảnh Bác và lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam. Không hoa, không hương vì lo lộ vị trí. Qua sóng radio, cán bộ, chiến sĩ lặng nghe điếu văn, nghẹn ngào tiễn biệt Người.
“Địa chỉ đỏ” giữa đại ngàn
Đầu năm 2023, khu di tích Căn cứ Tỉnh ủy Bình Thuận trong kháng chiến chống Mỹ được khánh thành, đưa vào hoạt động sau khi được phục dựng trên diện tích hơn 10ha, với tổng mức đầu tư gần 130 tỷ đồng. Khu di tích gồm quảng trường, nhà tưởng niệm; các lán trại, hầm trú ẩn, hội trường được phục dựng, tái hiện không gian hoạt động của cơ quan Tỉnh ủy Bình Thuận năm xưa.
Trong những ngày tháng 9, khu di tích đón nhiều đoàn viên, thanh niên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử. Anh Nguyễn Văn Nam, một đoàn viên trẻ, chia sẻ: “Được tận mắt thấy những căn hầm trú ẩn chật hẹp, những lối mòn nhỏ xuyên rừng, chúng tôi mới thấu hiểu hết sự hy sinh của cha ông. Đây không còn là những trang sách lịch sử khô khan mà là bài học trực quan, sống động về lòng yêu nước”.
Căn cứ Sa Lôn ngày nay được bảo tồn gắn với phát huy giá trị lịch sử và cảnh quan tự nhiên. Theo Ban Quản lý khu di tích, trong 8 tháng đầu năm 2026, khu di tích đón hơn 25.000 lượt khách, trong đó có nhiều cựu chiến binh, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên. Giữa rừng già, những dấu tích của căn cứ năm xưa vẫn được gìn giữ, hiện hữu, giúp những người đến đây hiểu thêm về một thời hoa lửa và cảm nhận vẻ nguyên sơ, yên bình của núi rừng.
TIẾN THẮNG