Tái thiết không gian ven sông Đồng Nai - Bài 2: Kiến tạo động lực phát triển bền vững

Thực hiện chỉ đạo đó, các ngành chức năng thành phố Đồng Nai đang cụ thể hóa bằng việc tái thiết hành lang sông thành động lực tăng trưởng chính.

Bệ phóng từ hạ tầng

Hiện nay, từ vùng đất Nhơn Trạch công nghiệp hóa sôi động, nơi hạ lưu sông Đồng Nai tiếp tục tìm đường xuôi ra biển, ngược về phía rừng già đại ngàn Vườn quốc gia Cát Tiên, điểm bắt đầu con sông đổ vào đất Đồng Nai ở xã Đak Lua hiện hữu nhiều cây cầu “nối những bờ vui” của cư dân đôi bờ; mở ra nhiều phương án phân bổ các hoạt động kinh tế-xã hội, kích hoạt không gian phát triển mới.

Một ngày giữa tháng 7, chúng tôi có mặt tại dự án xây dựng cầu Hiếu Liêm (phường Trị An) bắc qua sông Đồng Nai thuộc dự án Nhà máy thủy điện Trị An. Sau khi hợp long, những hạng mục tiếp theo đang được đơn vị khẩn trương thi công cùng với tuyến đường dẫn hai đầu cầu. Không lâu nữa, những chiếc phà hoạt động nhiều năm qua sẽ chỉ còn là dĩ vãng, khi cầu Hiếu Liêm chính thức thông xe. Di chuyển trên phà từ Hiếu Liêm qua Trị An, anh Nguyễn Quang Tuấn, người dân phường Trị An nói: “Lâu nay qua sông Đồng Nai ở đây người dân đều đi phà, vì nếu đi quãng đường bộ vòng qua thủy điện Trị An để ra trung tâm phường sẽ rất xa. Chúng tôi mong cây cầu hoàn tất từng ngày để việc đi lại, giao thương sau này thuận lợi”.

Cầu Hiếu Liêm là một trong nhiều hệ thống cầu, đường bộ kiên cố bắc qua sông Đồng Nai được đầu tư những năm gần đây; được Nhà nước, doanh nghiệp đầu tư nguồn lực lớn xây dựng, đưa vào phục vụ nhu cầu đi lại, tạo sức bật thúc đẩy kinh tế-xã hội. Nhiều công trình ra đời nhờ sự phối hợp hiệu quả giữa lãnh đạo thành phố Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Nhằm tăng cường hoàn thiện trục “xương sống” kết nối liên hoàn, hai thành phố thống nhất sẽ khẩn trương thực hiện các dự án cầu Hiếu Liêm 2, Thạnh Hội 2, Tân Hiền, Tân An, Xóm Lá... Lựa chọn ưu tiên trong tương lai gần là tuyến Metro số 1 kéo dài từ Suối Tiên vượt sông Đồng Nai về cửa ngõ trung tâm thành phố Đồng Nai. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh trong giai đoạn mới đặt ra không ít bài toán thách thức đối với nhiệm vụ bảo vệ “di sản” sông Đồng Nai, nhất là bảo đảm chất lượng nguồn nước và bảo tồn, phát huy giá trị các di tích văn hóa-lịch sử ven sông.

Theo Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Trần Quang Toại, sông Đồng Nai cần được phát triển hài hòa, kết hợp giữa trên bờ và dưới nước, vừa bảo vệ di sản, vừa phát huy giá trị phục vụ phát triển kinh tế. Nếu làm được điều này sẽ giải quyết được mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển. Chỉ có cách vừa đẩy mạnh công cuộc đổi mới, vừa chú trọng bảo tồn thì mới giữ được những giá trị tinh thần quý báu và vị trí, địa điểm, di sản văn hóa, lịch sử ven sông.

Ông Toại trăn trở, thực tế tốc độ phát triển hai bên bờ sông Đồng Nai chưa cân đối. Khu vực Tân Hạnh, Tân Ba còn nhiều nhà cửa lụp xụp. Phía Trấn Biên, Long Hưng khởi sắc hơn nhưng chỉ mới giải quyết được đường hành lang ven sông. Muốn kích hoạt lan tỏa phát triển, phát huy đúng mức giá trị cảnh quan, phải làm được những quảng trường lớn gắn liền bờ sông để tổ chức các sự kiện.

Kiến thiết thành phố đẳng cấp hướng ra sông

Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai thống nhất chủ trương, quyết sách về định hướng quy hoạch ven sông Đồng Nai từ Biên Hòa đến Nhơn Trạch với bốn nội dung chính. Một là, phát triển không gian ven sông Đồng Nai theo hướng tái thiết mạnh mẽ, đồng bộ và hiện đại, từng bước hình thành diện mạo đô thị ven sông đặc trưng của thành phố Đồng Nai. Hai là, nghiên cứu hình thành tuyến đường ven sông Đồng Nai với quy mô từ 8-10 làn xe, làm trục phát triển không gian chủ đạo ven sông. Một số đoạn trong khu vực trung tâm Biên Hòa lịch sử có thể nghiên cứu mặt cắt phù hợp. Ba là, rà soát, sắp xếp và tái thiết các khu vực sử dụng đất ven sông Đồng Nai, tổ chức lại các khu vực dân cư và công trình hiện hữu không còn phù hợp với định hướng phát triển lâu dài, kết hợp với việc tạo lập quỹ đất phát triển mới. Bốn là, nghiên cứu tổ chức lại hệ thống cảng và bến thủy ven sông Đồng Nai theo hướng tập trung, hợp lý; xem xét chuyển đổi chức năng đối với các khu vực cảng nhỏ lẻ, phân tán hoặc không còn phù hợp với định hướng phát triển đô thị ven sông đặt trong tầm nhìn dài hạn.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Nguyễn Phong An cho biết: Căn cứ định hướng của Ban Thường vụ Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố đã chỉ đạo các ngành, địa phương khẩn trương đẩy nhanh triển khai thực hiện. Đồng thời đề nghị các sở, ngành, Ủy ban nhân dân các xã, phường trong quá trình xem xét, giải quyết các nội dung, thủ tục liên quan lĩnh vực tham mưu, quản lý về đầu tư, quy hoạch, đất đai khu vực ven sông Đồng Nai cần tuân thủ bảo đảm phù hợp chủ trương chung.

Nằm ở vị trí tiếp giáp Thành phố Hồ Chí Minh, mặt sông Đồng Nai rộng gần 10 km², phường Biên Hòa đang huy động nguồn lực khai thác lợi thế không gian ven sông. Theo Bí thư Đảng ủy phường Nguyễn Minh Bình, địa phương hướng tới cho ra đời dải đô thị ven sông hiện đại, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu; ưu tiên thu hút đầu tư dịch vụ, thương mại, văn hóa và du lịch. Tổ chức các không gian công cộng mở, tuyến phố đi bộ, quảng trường, bến du thuyền, công viên cây xanh, phát triển giao thông ngầm, bãi đỗ xe ngầm, trung tâm thương mại... nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống cho người dân.

Đồng chí Vũ Hồng Văn, Bí thư Thành ủy cho biết: Dải hành lang ven sông Đồng Nai là động lực tăng trưởng mới, mặt tiền cảnh quan sinh thái, văn hóa vô giá của thành phố nhưng chưa được đầu tư khai thác xứng tầm. Trục động lực này còn đang bị chia cắt, chia manh mún bởi các dự án nhỏ lẻ phân lô bán nền, nhà xưởng, kho bãi thô sơ và bến thủy tự phát, chưa được tận dụng khai thác tạo ra trục đại lộ cảnh quan không gian công cộng ven sông phục vụ Nhân dân. Thành phố xác định việc tái thiết không gian đô thị ven sông là nhiệm vụ đột phá, mang ý nghĩa chiến lược trong giai đoạn phát triển mới. Đảng bộ, chính quyền đã hoạch định những giải pháp cốt lõi và nhiều ý tưởng quy hoạch lại hành lang lưu vực sông, từng bước thực hiện định hướng quy hoạch cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”.

Quy hoạch phát triển thành phố Đồng Nai với tầm nhìn chiến lược, dài hạn theo Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21/7/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 xác định: Quy hoạch và phát triển sông Đồng Nai trở thành trục không gian chiến lược của thành phố, giữ vai trò trung tâm về sinh thái, văn hóa, cảnh quan và phát triển đô thị; khai thác hiệu quả tiềm năng giao thông đường thủy, gắn kết các cực tăng trưởng, thúc đẩy phát triển kinh tế, dịch vụ và du lịch bền vững.

Hành động quyết liệt, trách nhiệm cao, dám nghĩ, dám làm sẽ quyết định tương lai của Đồng Nai - một thành phố phát triển năng động, hiện đại, văn minh, hài hòa với cảnh quan sông nước và giàu bản sắc văn hóa.

Bài và ảnh: THIÊN VƯƠNG