Sửa đổi Luật Đất đai không để xảy ra tình trạng tự ý điều chỉnh quy hoạch

Đây cũng là nội dung được các đại biểu Quốc hội quan tâm thảo luận tại Kỳ họp Quốc hội không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai 2024.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng kiến tạo phát triển

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thể chế hóa chủ trương của Đảng thông qua cơ chế phân cấp, phân quyền, các đại biểu Quốc hội cũng đề xuất đổi mới trong tư duy, nhằm tạo ra một hệ thống luật pháp thống nhất, vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, vừa thúc đẩy khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai cho sự phát triển bền vững của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Nhiều Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cho rằng, Luật Đất đai năm 2024 mới đi vào thực tiễn nhưng trong bối cảnh đất nước đang thực hiện nhiều chủ trương lớn, nhất là tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và yêu cầu khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế xã hội, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện Luật là cần thiết. Báo cáo thẩm tra cũng xác định yêu cầu sửa đổi phải giải quyết thực chất những điểm nghẽn, đồng thời phân định rõ đâu là vướng mắc của quy định pháp luật và đâu là hạn chế trong tổ chức thực hiện, tránh sửa luật nhưng lại phát sinh vướng mắc mới.

Phát biểu thảo luận tại tổ ngày 19/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) nhấn mạnh, tinh thần chung là Quốc hội và Chính phủ tiếp tục đồng hành trong quá trình hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng kiến tạo phát triển. “Xử lý những điểm nghẽn là một chuyện, nhưng phải kiến tạo cho giai đoạn phát triển mới”, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh. 

Đề cập những vấn đề lớn trong sửa đổi Luật Đất đai, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Theo tinh thần Nghị quyết 21 của Trung ương, cần giảm bớt các tầng nấc quy hoạch, tiến tới trong phạm vi địa phương chỉ còn một quy hoạch và một kế hoạch sử dụng đất. Hiện nay, hệ thống quy hoạch gồm quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch đô thị và nông thôn, các quy hoạch ngành, quy hoạch thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương. Việc tích hợp các loại quy hoạch sẽ tạo thuận lợi cho địa phương trong tổ chức thực hiện. 

Tuy nhiên, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng lưu ý phải đồng thời xây dựng cơ chế, tiêu chí và điều kiện thật chặt chẽ, không để xảy ra tình trạng tự ý điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, làm thay đổi mục tiêu sử dụng đất. Mặt khác, quy định pháp luật cũng không thể quá cứng nhắc, bởi thực tiễn phát triển luôn đặt ra những yêu cầu mới. Do đó, vấn đề quan trọng là cụ thể hóa trong luật cơ chế quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất sao cho vừa bảo đảm kỷ cương, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển. Phải rõ trường hợp đấu giá, đấu thầu hay giao đất trực tiếp.

Một vấn đề lớn khác được Thủ tướng Lê Minh Hưng đề cập là tiếp tục hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất. “Tinh thần chung là phải bảo đảm công khai, minh bạch, có cạnh tranh, lựa chọn được nhà đầu tư đủ năng lực và có kế hoạch sử dụng đất hiệu quả”, Thủ tướng nêu rõ.

Tuy nhiên, pháp luật phải quy định rất rõ trường hợp nào thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất, trường hợp nào đấu thầu dự án có sử dụng đất và trường hợp nào được giao trực tiếp cho nhà đầu tư. Cùng với đó là quy định rõ phương thức tính và nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. 

Theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, có những dự án quy mô lớn, nhà đầu tư cần biết rõ sẽ nộp tiền một lần hay hằng năm để tính toán chi phí và phương án tài chính. Nếu cơ chế không công khai, minh bạch, nhà đầu tư sẽ khó xác định được hiệu quả dự án. Vì vậy, cần có quy định rõ ràng để vừa bảo đảm lợi ích của Nhà nước, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động tính toán phương án đầu tư.

Bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hệ thống pháp luật

Cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng, dự thảo Luật cơ bản kế thừa Luật hiện hành; sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hệ thống pháp luật nói chung, thể chế hoá chủ trương của Đảng về hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai, phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước. Dự thảo đã bám sát các nội dung định hướng của Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Bộ Chính trị về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Đại biểu Lương Đình Hưng phân tích: “Có thể nói, Dự thảo Luật đã có bước đột phá về tư duy, chuyển từ tự duy xây dựng Luật chi tiết sang tư duy Luật chỉ quy định những vấn đề khung, vấn đề có tính nguyên tắc; các vấn đề thường xuyên biến động, cần hướng dẫn chi tiết thì giao Chính phủ quy định để đảm bảo tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và Kết luận số 09-KL/TW đối với yêu cầu hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước”.

Việc xây dựng Luật quy định những vấn đề khung vừa đáp ứng được yêu cầu phân cấp, phân quyền cho Chính phủ trong việc quy định chi tiết, vừa hạn chế được tình trạng phải sửa luật quá nhiều như thời gian vừa qua của Luật Đất đai số 31/2024/QH15 (mới ban hành được 2 năm nhưng có 12 luật sửa đổi có liên quan), tạo ra sự thiếu ổn định trong hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật phù hợp với nhiệm vụ, giải pháp mà Nghị quyết số 21-NQ/TW đã đề ra “Luật phải có tầm nhìn dài hạn, đến năm 2045 và xa hơn”. 

Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, đại biểu Lương Đình Hưng cơ bản thống nhất với nội dung quy định tại dự thảo Luật về thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh (Điều 34). Tuy nhiên, đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị bổ sung thêm một trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh để xây dựng nhà khách của lực lượng vũ trang nhân dân.

Dẫn dụ lý do này, đại biểu Lương Đình Hưng chia sẻ: Trong thực tế một số đơn vị đang quản lý hoặc có nhu cầu xin giao đất để xây dựng nhà khách có khuôn viên độc lập với doanh trại đóng quân hiện hữu. Đối với Quân đội hiện nay, cơ bản Nhà khách nằm chung trong khuôn viên với doanh trại của cơ quan, đơn vị, làm ảnh hưởng chung đến chế độ nền nếp sinh hoạt của bộ đội.

Về đất quốc phòng, an ninh, theo đại biểu Lương Đình Hưng, hiện nay, trong dự thảo, đất quốc phòng, an ninh được phân loại nằm trong nhóm đất phi nông nghiệp (Điều 9). Tuy nhiên, chưa có khái niệm và quy định riêng về cơ chế quản lý đối với loại đất này. Do đó, đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị thiết kế 1 điều tại dự thảo Luật quy định về đất quốc phòng, an ninh hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết các loại đất theo dự kiến phân loại đất như hiện nay.

Theo đại biểu Lương Đình Hưng, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước, việc có 1 điều quy định về đất quốc phòng, an ninh tại Dự thảo Luật và giao Chính phủ quy định chi tiết là cần thiết, đảm bảo có 1 nghị định quy định về việc quản lý riêng đối với loại đất này.

Thời gian qua, việc triển khai cơ chế, chính sách trong quản lý, sử dụng đất quốc phòng, đặc biệt là đất quốc phòng, an ninh kết hợp với hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế của Bộ Quốc phòng được thực hiện công khai, minh bạch và rộng khắp trên cả nước, đã tạo được niềm tin của Nhân dân với Đảng, Nhà nước và Quân đội, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước. Ví dụ đất sử dụng cho phát triển cơ sở hạ tầng của Tập đoàn Công nghiệp, viễn thông Quân đội Viettel và Tổng công ty Tân cảng Sài Gòn (Binh đoàn 20)...

Nhìn ở góc độ văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho hay, vướng mắc lớn nhất hiện nay nằm ở chỗ đất đai dành cho văn hóa, thể thao, du lịch và công nghiệp văn hóa vẫn đang được xử lý chủ yếu theo logic của một nguồn lực kinh tế thông thường, trong khi đặc thù của các lĩnh vực này là vừa tạo giá trị kinh tế, vừa tạo giá trị xã hội, bản sắc và chất lượng sống. Từ đó phát sinh một số điểm nghẽn khá rõ.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, trước hết là thiếu quỹ đất phù hợp và thiếu cơ chế bảo đảm quỹ đất ổn định, lâu dài. Nhiều thiết chế văn hóa, thể thao phải cạnh tranh về vị trí và giá trị sử dụng đất với các dự án thương mại có khả năng sinh lời trực tiếp cao hơn. Với công nghiệp văn hóa, khó khăn còn nằm ở chỗ nhiều dự án như phim trường, trung tâm biểu diễn, bảo tàng ngoài công lập, không gian sáng tạo hay tổ hợp sáng tạo có yếu tố kinh doanh, dịch vụ nên dễ bị xếp vào nhóm đất thương mại, dịch vụ và phải gánh nghĩa vụ tài chính tương tự những dự án thuần túy thương mại.

Thứ hai là thủ tục sử dụng đất còn chưa theo kịp những mô hình mới. Du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, không gian sáng tạo, làng nghề kết hợp trải nghiệm hay cơ sở thể thao kết hợp dịch vụ hỗ trợ đều có tính đa mục đích. Nếu pháp luật chỉ nhìn mỗi thửa đất theo một công năng cứng thì hoặc người dân, doanh nghiệp không làm được, hoặc phải chuyển mục đích sử dụng đất với chi phí và thủ tục rất lớn.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định, lần sửa Luật Đất đai này cần chuyển từ tư duy quản lý cứng theo loại đất sang quản lý tốt hơn theo mức độ tác động, quy mô sử dụng và mục đích chính - phụ, để vừa giải phóng nguồn lực, vừa giữ kỷ cương đất đai.