Rủi ro lớn khi Mỹ bỏ 'công nghệ nhảy vọt' trên siêu tàu sân bay

Rủi ro lớn khi Mỹ bỏ 'công nghệ nhảy vọt' trên siêu tàu sân bay

Loại bỏ EMALS có thể làm chậm tiến độ đóng tàu sân bay mới, dẫn đến nhiều rủi ro giữa lúc hải quân Mỹ đang chịu nhiều áp lực.

Trong bản ghi nhớ công bố hôm 13/8, Tổng thống Donald Trump yêu cầu Bộ Quốc phòng Mỹ lên kế hoạch loại bỏ máy phóng điện từ (EMALS) và Thang nâng Vũ khí Tiên tiến (AWE) trên USS Doris Miller, chiếc thứ 4 thuộc lớp siêu tàu sân bay Gerald R. Ford, để thay thế bằng máy phóng hơi nước và thang nâng thủy lực.

Quyết định sẽ áp dụng với 6 chiến hạm khác thuộc lớp Ford dự kiến được đóng sau USS Doris Miller. 3 tàu đầu tiên gồm USS Gerald R. Ford, USS John F. Kennedy và USS Enterprise vẫn tiếp tục sử dụng EMALS và AWE.

Tổng thống Trump cho Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và quyền Bộ trưởng Hải quân Hùng Cao thời hạn 60 ngày để trình kế hoạch, trong đó liệt kê các yêu cầu về nguồn lực và mốc thời gian.

USS Gerald R. Ford hiện là chiếc duy nhất đã được biên chế cho hải quân Mỹ. USS John F. Kennedy đang thực hiện đợt thử nghiệm trên biển trước khi bàn giao cho hải quân, dự kiến diễn ra trong năm nay. USS Enterprise được khởi đóng vào năm 2022 và đang trong quá trình chế tạo.

Harrison Kass, cây viết chuyên về quốc phòng và an ninh trên tạp chí National Interest, khẳng định EMALS là "bước nhảy vọt công nghệ lớn đầu tiên" với hệ thống phóng trên tàu sân bay, kể từ khi máy phóng hơi nước ra mắt vào những năm 1950.

EMALS được thiết kế để nhận năng lượng trực tiếp từ tua-bin, sử dụng dòng điện nhằm tạo ra từ trường mạnh, đẩy móc kéo gắn với máy bay di chuyển trên đường băng. Hệ thống cho phép triển khai máy bay với tải trọng lớn hơn so với máy phóng hơi nước, giúp phi cơ mang được nhiều vũ khí và nhiên liệu hơn.

Máy phóng điện từ cũng có thiết kế đơn giản hơn về cơ học so với máy phóng hơi nước, giúp giảm thời gian tái khởi động và tăng tần suất cất cánh, đơn giản hóa quy trình bảo trì. Nó còn giúp giảm số nhân sự vận hành máy phóng trên chiến hạm lớp Ford từ khoảng 10 người xuống còn hai người.

Joseph Trevithick, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, cho biết kế hoạch thay thế EMALS trên chiến hạm lớp Ford, kể cả khi chỉ áp dụng với những tàu sân bay trong tương lai như USS Doris Miller, đòi hỏi thực hiện thêm khối lượng công việc rất lớn.

Kết cấu cốt lõi của tàu, cũng như hệ thống phát điện và các thành phần quan trọng khác, đều phải được thiết kế lại. "Hàng loạt bộ phận, trong đó có đường ống dẫn hơi nước hoàn toàn mới và piston cỡ lớn, sẽ cần được lắp đặt trong không gian không dành để chứa chúng. Sàn đáp cũng phải điều chỉnh lại", Trevithick nhận định.

Quá trình này rất tốn kém về thời gian và công sức, có nguy cơ làm chậm trễ thêm thời gian chế tạo và bàn giao các tàu sân bay mới, vốn đã chậm tiến độ nhiều năm.

Theo đề xuất ngân sách của hải quân Mỹ được công bố đầu năm nay, thời điểm bàn giao USS Doris Miller đã bị lùi từ năm 2032 sang 2034. Hải quân Mỹ ban đầu dự kiến tiếp nhận USS Enterprise vào năm 2028, song thời hạn này đã bị lùi sang năm 2031. USS John F. Kennedy vốn được lên kế hoạch bàn giao từ năm 2022, nhưng chỉ có thể được biên chế sớm nhất là đầu năm 2027.

General Atomics, hãng được trao hợp đồng để chế tạo EMALS và AAG cho USS Doris Miller, cũng kêu gọi "xem xét lại cẩn thận" với quyết định của ông Trump. "Thay đổi hướng đi vào thời điểm này, khi quá trình sản xuất đã hoàn thành gần 50%, sẽ làm phát sinh rủi ro đáng kể về chi phí, tiến độ và khả năng tích hợp", hãng cảnh báo.

Trevithick cho rằng áp dụng những thay đổi lớn đối với chiến hạm lớp Ford "hoàn toàn hợp lý" trong thời bình hoặc khi Mỹ dư thừa tàu sân bay,

Dù vậy, quyết định được đưa ra trong hoàn cảnh hạm đội tàu sân bay Mỹ đang đối mặt với sức ép rất lớn. USS Abraham Lincoln là ví dụ điển hình cho mối lo ngại ngày càng gia tăng về khả năng sẵn sàng chiến đấu, khi có thông tin rằng thủy thủ đoàn đang gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần và điều kiện sinh hoạt khi trải qua đợt triển khai dài kỷ lục ở Trung Đông.

Tình hình đáng lo ngại này đã tích tụ trong nhiều năm, chủ yếu do hàng loạt khủng hoảng trên toàn cầu, ngày càng trở nên trầm trọng hơn do chiến sự giữa Mỹ và Iran. Trong khi đó, hải quân Mỹ vẫn cố gắng duy trì kế hoạch loại biên các tàu sân bay lớp Nimitz, dù chiếc đầu tiên là USS Nimitz đã phải lùi thời điểm rời biên chế sang năm 2027.

"Loại biên các tàu sân bay hiện có sẽ tạo thêm áp lực nếu những chiến hạm mới của lớp Ford tiếp tục bị trì hoãn bàn giao", cây viết của War Zone cho hay, thêm rằng quyết định loại bỏ EMALS của ông Trump sẽ mang tới "rủi ro lớn".

Tổng thống Trump không nêu lý do ra lệnh loại bỏ EMALS và AWE trên tàu sân bay lớp Ford, song đã nhiều lần chỉ trích công nghệ này trong những năm qua.

Trong cuộc phỏng vấn hồi năm 2017, ông cho rằng EMALS "không tốt và không có sức mạnh" như máy phóng hơi nước truyền thống trên tàu sân bay lớp Nimitz. Lãnh đạo Mỹ khi đó tuyên bố sẽ lệnh cho hải quân từ bỏ EMALS, song sau đó không thực hiện.

Tháng 10/2025, Tổng thống Trump một lần nữa nói rằng sẽ yêu cầu hải quân Mỹ quay lại sử dụng máy phóng hơi nước và thang nâng thủy lực trên các tàu sân bay trong tương lai.

Trevithick cho rằng chỉ trích của ông Trump bắt nguồn từ hàng loạt vấn đề xảy ra với EMALS và AWE trên USS Gerald R. Ford những năm qua.

Văn phòng Giám đốc Thử nghiệm và Đánh giá (DOT&E), thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ, hồi năm 2019 cho biết EMALS đã 10 lần gặp "trục trặc nghiêm trọng" trong tổng số 747 lần phóng máy bay khi thử nghiệm trên biển trong vòng 2 năm trước đó.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 3, DOT&E cho biết "độ tin cậy và khả năng bảo trì" của EMALS, cũng như hệ thống Cáp Hãm đà Tiên tiến (AAG), trên USS Gerald R. Ford vẫn tiếp tục "ảnh hưởng tiêu cực" đến tần suất cất hạ cánh và hoạt động tác chiến.

Hệ thống AWE trên tàu chiến lớp Ford cũng chưa thể vận chuyển đạn dược lên sàn đáp với tốc độ yêu cầu. "Thủy thủ đoàn vẫn phải phụ thuộc vào hỗ trợ kỹ thuật từ bên ngoài để khắc phục các sự cố về phần cứng và phần mềm của AWE", DOT&E cho hay.

Phạm Giang (Theo War Zone, Business Insider, AP)