Phụ huynh nên cảnh giác trước lời chào mời "kho sách giá rẻ", "xả kho sách NXB"

Cùng với việc tuyên truyền để phụ huynh lựa chọn sách từ các kênh phân phối chính thống, nhiều nhà trường đã chủ động tăng cường công tác tuyên truyền, phối hợp với cơ quan chức năng và các đơn vị phát hành nhằm nâng cao nhận thức cho giáo viên, học sinh, phụ huynh về tác hại của sách giáo khoa giả. Từ đó góp phần bảo vệ quyền lợi người học và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh trước khi bước vào năm học mới.

​Tâm lý chuộng giá rẻ, phụ huynh dễ bị thu hút bởi chào mời "kho sách giá rẻ", "xả kho sách NXB"

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Trần Thị Thuý Nga - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở An Dương (phường An Dương, Hải Phòng) cho rằng, có nhiều nguyên nhân khiến tình trạng sách giáo khoa giả, sách lậu vẫn diễn biến phức tạp. Trước hết do sách giả có chi phí in ấn rất rẻ (không tốn chi phí bản quyền, biên soạn, thẩm định, thiết kế, nộp thuế…), trong khi nhu cầu thị trường dịp đầu năm học rất lớn, mang lại lợi nhuận cao cho các đối tượng vi phạm.

Thứ hai là tâm lý chuộng giá rẻ của người tiêu dùng. Nhiều phụ huynh muốn tiết kiệm chi phí nên dễ bị thu hút bởi các chương trình giảm giá sâu (20-50%) trên sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội.

Trong khi đó, hiện nay, kỹ thuật in, photocopy và làm giả tem chống giả ngày càng tinh vi, khiến mắt thường khó phân biệt nếu không đặt cạnh sách thật để đối chiếu. Ngoài ra, chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe cũng là một trong những nguyên nhân khiến các đối tượng làm sách giả bất chấp.

Thủ đoạn phổ biến được các đối tượng áp dụng hiện nay là kinh doanh sách trên không gian mạng. Họ sử dụng các trang Facebook cá nhân, hội nhóm hoặc gian hàng ảo trên sàn thương mại điện tử với lời chào mời "kho sách giá rẻ", "xả kho sách NXB") để xả hàng giả...

Trong khi đó, thầy Vũ Tiến Hưng - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Kiến Phúc (xã Nghi Dương, thành phố Hải Phòng) cho rằng để phân biệt sách giáo khoa thật với sách giáo khoa giả cần dựa vào 4 yếu tố.

Thứ nhất là tem học liệu và tem chống giả. Với sách giáo khoa thật được dán tem phủ cào ở mặt sau khi cào lớp phủ bạc và nhập mã vào hệ thống học liệu của nhà xuất bản, hệ thống kích hoạt thành công. Với sách giáo khoa giả không có tem, hoặc có tem nhưng mã cào đã qua sử dụng, hoặc cào ra mã nhưng nhập vào hệ thống báo mã không hợp lệ.

Thứ hai về chất lượng in và hình ảnh, sách giáo khoa thật có hình ảnh, biểu đồ, bản đồ sắc nét, rõ ràng, màu sắc tươi sáng, không bị nhòe hay nhạt màu. Còn sách giả có hình ảnh mờ, tối, màu xỉn, đường nét hoa văn bị đứt gãy hoặc lem luốc do quét (scan) lại từ sách thật.

Thứ ba, về chữ viết và giấy in, sách giáo khoa thật chữ in đậm nét, không bị nhòe, còn sách giả chữ chỗ đậm chỗ nhạt, bị lem mực, giấy in mỏng, thô ráp, dễ nhìn thấu trang sau.

Cuối cùng là phần đóng gáy và hoàn thiện, với sách giáo khoa của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam gáy sách đóng chắc chắn, phẳng đẹp, vuốt mép sách cảm giác mịn tay, cắt xén vuông vức. Với sách giáo khoa giả gáy sách đóng cẩu thả, dễ bị bung trang khi giở mạnh, mép sách bị lệch hoặc có răng cưa.

Theo thầy Hưng, để không rơi vào bẫy của các đối tượng kinh doanh sách lậu, phụ huynh và học sinh nên lưu ý nên mua sách tại các hệ thống nhà sách lớn, uy tín. Đồng thời cần cảnh giác với sách giảm giá sâu trên các hội nhóm mạng xã hội hoặc gian hàng online không rõ nguồn gốc thường chạy quảng cáo.

Tác hại của sách giáo khoa giả với hoạt động dạy và học

Theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở An Dương, việc sử dụng sách giáo khoa giả sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe học sinh. Sách in nhòe, lệch dòng, màu sắc kém chất lượng dễ gây mỏi mắt, cận thị; chất lượng giấy và mực in kém có thể chứa hóa chất độc hại ảnh hưởng sức khỏe.

Đặc biệt, sách giả thường bị thiếu trang, in sai ký hiệu, sai công thức toán/hóa, sai lỗi chính tả hoặc thiếu các chi tiết trong hình vẽ, dẫn đến việc học sinh tiếp thu kiến thức sai lệch. Điều này khiến giáo viên mất thêm thời gian sửa lỗi kiến thức cho học sinh; ảnh hưởng đến tiến trình bài giảng.

Đặc biệt, sách giáo khoa mới hiện nay đi kèm mã kích hoạt học liệu điện tử (bài tập tương tác, nghe tiếng Anh...). Sách giả dùng mã nhái sẽ khiến học sinh không thể truy cập, gây thiệt thòi lớn cho học sinh.

Trong thực tế, giáo viên của trường đã từng phát hiện học sinh dùng sách có trang bị mờ, hình ảnh đè lên chữ, hoặc không thể cào mã để học online/nghe đĩa tiếng Anh. Việc này để lại nhiều khó khăn cho thầy cô trong công tác giảng dạy. Học sinh không theo kịp bài giảng do trang sách bị thiếu hoặc in sai chi tiết so với sách của giáo viên và các bạn. Nó làm tốn thời gian của cả lớp khi giáo viên phải hỗ trợ xử lý sự cố kĩ thuật hoặc chỉnh sửa thông tin sai trong sách giả.

Cô Nga cũng dành lời khuyên cho phụ huynh nên mua tại các kênh chính thống như hệ thống công ty thiết bị trường học, công ty sách - thiết bị giáo dục tỉnh/thành phố, nhà sách lớn uy tín.

Đồng thời, phụ huynh cần cảnh giác với những quảng cáo giảm giá sốc. Không nên mua sách giảm giá quá sâu trôi nổi trên mạng. Khi nhận hàng online, cần kiểm tra tem chống giả, lật xem thử chất lượng in ấn trước khi thanh toán.

"Việc lựa chọn sách giáo khoa chính hãng không chỉ bảo đảm chất lượng học tập của học sinh mà còn góp phần ngăn chặn tình trạng sản xuất, kinh doanh sách giả, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và quyền sở hữu trí tuệ của nhà xuất bản.

Trong quá trình chuẩn bị năm học mới, nhà trường đã có nhiều hình thức nào tuyên truyền, hướng dẫn phụ huynh và học sinh lựa chọn, mua sách giáo khoa đúng kênh phát hành. Theo đó, trường gửi thông báo chi tiết danh mục sách giáo khoa được lựa chọn sử dụng trong năm học kèm kênh phân phối chuẩn đến nhóm Zalo của lớp. Tuyên truyền qua các buổi họp phụ huynh đầu năm, website và Fanpage chính thức của nhà trường", cô Nga thông tin.

Cùng chia sẻ về tác hại của việc sử dụng sách giáo khoa giả, thầy Vũ Tiến Hưng nhận định, đối với học sinh, sử dụng sách giáo khoa giả làm suy giảm thị lực và các bệnh về mắt do sách giáo khoa giả thường được sản xuất bằng công nghệ in giá rẻ, sử dụng giấy mỏng kém chất lượng, độ phản quang không đạt tiêu chuẩn, chữ bị lem mực hoặc mờ nhòe.

Học sinh khi đọc loại sách này trong thời gian dài khiến cơ mi mắt phải điều tiết liên tục, dẫn đến hiện tượng mỏi mắt, nhức đầu và làm gia tăng tỷ lệ mắc các tật khúc xạ. Giấy in và mực in của sách lậu thường sử dụng hóa chất tẩy trắng công nghiệp và mực chứa kim loại nặng như chì vượt quá ngưỡng an toàn.

Nội dung kiến thức trong sách giả thường không chính xác do lỗi in, thiếu trang, nhòe chữ, sai nội dung hoặc hình ảnh, âm thanh nghe Tiếng Anh, bài tập tương tác 3D, video thí nghiệm mô phỏng… ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức. Mặt khác sách giả chỉ sao chép phần vỏ ngoài nhưng tem cào hoặc mã QR bị làm giả hoặc trùng lặp, khiến học sinh không thể kích hoạt tài khoản học trực tuyến. Hơn nữa độ bền của sách giả không cao dẫn đến không thể sử dụng lâu dài và sử dụng lại do việc đóng gáy sách lỏng lẻo khi dùng thời gian ngắn dễ bị bung, rời các tờ giấy làm sách không còn nguyên vẹn các trang.

Đối với giáo viên: sách giả gây cản trở và phá vỡ nhịp độ giảng dạy như: Gặp khó khăn khi tổ chức dạy học nếu học sinh sử dụng sách bị lỗi hoặc sai nội dung; Mất thêm thời gian kiểm tra, đối chiếu và hướng dẫn học sinh khắc phục những sai sót do sách giả gây ra; Ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai chương trình và kế hoạch giảng dạy.

Bên cạnh đó, chất lượng giáo dục phụ thuộc chặt chẽ vào tính chuẩn hóa của các công cụ đầu vào. Khi học liệu học tập bị làm giả, việc truyền tải chương trình giáo dục phổ thông sẽ bị méo mó, làm đứt gãy mục tiêu phát triển năng lực và phẩm chất chuẩn đầu ra của học sinh. Khi học sinh làm sai bài tập hoặc làm bài kiểm tra không đạt yêu cầu do học theo kiến thức bị in sai trong sách giáo khoa giả, phụ huynh chưa hiểu rõ nguyên nhân dễ phát sinh tâm lý hoài nghi về trình độ chuyên môn hoặc tính công bằng trong đánh giá của giáo viên.

"Bản thân giáo viên chúng tôi khi đứng lớp cũng đã không ít lần trực tiếp chứng kiến cảnh học sinh vô tình mua phải sách giáo khoa giả. Học sinh và phụ huynh thường không cố ý, họ chỉ muốn chuẩn bị đủ sách cho con hoặc mua nhầm ở các gian hàng trên mạng. Tuy nhiên, khi đi vào tiết học thực tế, những cuốn sách này gây ra rất nhiều bất tiện và khó khăn dở khóc dở cười.

Trong thực tế, nhà trường luôn trao đổi với phụ huynh trên tinh thần chia sẻ, hướng dẫn đổi sang sách đúng chuẩn để bảo đảm quyền lợi học tập của học sinh, tránh tạo tâm lý hụt hẫng cho các em", thầy Hưng chia sẻ.

Cần sự phối hợp đồng bộ để ngăn chặn tình trạng sản xuất, buôn bán sách giáo khoa giả

Để ngăn chặn tình trạng sản xuất, buôn bán sách giáo khoa giả, theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở An Dương, cần có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng chức năng, nhà xuất bản, các đơn vị phát hành và các nền tảng kinh doanh trực tuyến.

Các cơ quan quản lý cần tăng cường thanh tra, kiểm tra thị trường, xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, kinh doanh sách giả, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý và có chế tài xử phạt đủ sức răn đe. Lực lượng công an, quản lý thị trường và các cơ quan liên quan cần chủ động phát hiện, triệt phá các đường dây sản xuất, tiêu thụ sách giả, đặc biệt trong thời điểm trước năm học mới.

Về phía nhà xuất bản và đơn vị phát hành, cần áp dụng các giải pháp công nghệ như tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nhận biết sách chính hãng và mở rộng hệ thống phân phối chính thức.

Đối với các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội, cần tăng cường kiểm duyệt người bán, xác minh nguồn gốc hàng hóa, kịp thời gỡ bỏ các gian hàng vi phạm, phối hợp với cơ quan chức năng trong việc cung cấp thông tin để xử lý các đối tượng kinh doanh sách giả. Bên cạnh đó, nhà trường, giáo viên, phụ huynh và học sinh cần nâng cao ý thức chỉ mua sách từ các kênh phát hành uy tín; tích cực phản ánh các trường hợp nghi ngờ là sách giả đến cơ quan chức năng.

Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ của tất cả các bên thì mới có thể ngăn chặn hiệu quả tình trạng sản xuất, buôn bán sách giáo khoa giả, bảo vệ quyền lợi người học và nâng cao chất lượng giáo dục.

Còn theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Kiến Phúc, các nhà trường cần tăng cường nhận diện và truyền thông qua những buổi chuyên đề hướng dẫn giáo viên, phụ huynh và học sinh nhận biết sách giáo khoa thật - giả. Cần phối hợp trực tiếp với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoặc đơn vị phát hành sách thiết bị trường học uy tín để cung ứng sách tới tận tay phụ huynh.

Đối với cơ quan quản lý và nhà xuất bản cần ứng dụng công nghệ chống giả tiên tiến, áp dụng tem chống giả kỹ thuật số mã hóa đa lớp cho phép xác thực chính hãng thời gian thực; Nhà xuất bản cần xây dựng các video tuyên truyền hướng dẫn người dân cách phân biệt sách giả, sách thật để tránh mua nhầm sách giả. Cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm minh vi phạm, tăng cường công tác thanh tra quản lý thị trường, nâng mức phạt hành chính và xử lý hình sự đối với các đường dây sản xuất, tiêu thụ sách giả quy mô lớn. Đẩy lùi sách giáo khoa giả không chỉ bảo vệ quyền lợi học sinh mà còn góp phần bảo đảm chất lượng giáo dục.

LÃ TIẾN