Nông dân 'nghĩ khác, làm khác', hình thành nhiều mô hình sản xuất hiệu quả

Khi tư duy sản xuất thay đổi, những cách làm mới cũng được hình thành, giúp nhiều mô hình chăn nuôi hiệu quả, tạo thêm giá trị và thu nhập trên cùng diện tích sản xuất.

Đưa ốc hương vào bể nuôi

Tận dụng lợi thế vùng ven biển, lão nông Phạm Văn Phương, xã Hải Xuân phát triển kinh tế gia đình bằng nghề nuôi trồng thủy sản. Trước đây, ông nuôi nhiều loài như ngao, tôm, song hiệu quả sản xuất không ổn định do phụ thuộc nhiều vào thời tiết và thị trường. Có năm được mùa nhưng giá giảm, có năm sản xuất gặp khó khăn do thiên tai. Từ thực tế đó, ông Phương bắt đầu tìm hiểu những phương thức nuôi mới, hướng tới mô hình sản xuất chủ động và bền vững hơn. Năm 2025, sau thời gian tìm hiểu các mô hình nuôi thủy sản tiên tiến, có khả năng thích ứng với điều kiện thời tiết, ông mạnh dạn đầu tư khoảng 3 tỷ đồng xây dựng trại nuôi ốc hương trong bể xi măng.

Trên diện tích 3.500m2, ông xây dựng 50 ô nuôi được thiết kế phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của ốc, đầu tư hệ thống đưa nước biển vào, xử lý và lọc nước thải trước khi đưa ra môi trường. Gia đình ông lựa chọn ốc giống từ các cơ sở sản xuất uy tín ở tỉnh Khánh Hòa để ương dưỡng và nuôi thương phẩm. Sau giai đoạn ương, ốc được nuôi gối theo từng lứa, sử dụng thức ăn chủ yếu là cá tạp. Sau khoảng 10 tháng nuôi, ốc đạt kích cỡ thương phẩm và được xuất bán. Ngay trong vụ nuôi đầu tiên, gia đình ông thu hoạch khoảng 5 tấn ốc hương, với giá bán bình quân 220.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí còn  cho lợi nhuận gần 1 tỷ đồng.

Ông Phương chia sẻ, ưu điểm của phương thức nuôi này là người nuôi có thể theo dõi, điều chỉnh các yếu tố như độ mặn, nhiệt độ, độ pH và chất lượng nước phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của ốc, qua đó hạn chế dịch bệnh và hao hụt. Việc nuôi trong bể cũng giúp giảm tác động của mưa bão, thủy triều và những biến động bất lợi từ môi trường tự nhiên, thuận lợi hơn trong quản lý, chăm sóc và thu hoạch.

Hiện xã Hải Xuân có khoảng 450ha nuôi trồng thủy sản, trong đó gần 200ha nuôi các đối tượng mặn, lợ như hàu Thái Bình Dương, ốc hương, cá mú, cá vược và tôm thẻ chân trắng. Với ốc hương, toàn xã có gần 70 hộ nuôi theo hình thức ao lót bạt, với tổng diện tích khoảng 10 ha. Mô hình nuôi ốc hương trong bể có mái che mới được gia đình ông Phương triển khai, song bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực, nhất là khả năng giảm tác động của thời tiết và chủ động hơn trong quá trình nuôi.

Theo ông Mai Đăng Nhân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh Ninh Bình, phương thức nuôi này không đòi hỏi diện tích lớn, tiết kiệm lượng nước sử dụng, thuận lợi cho việc quản lý môi trường và bước đầu cho hiệu quả kinh tế tích cực. Tuy nhiên, để mô hình phát triển ổn định, người nuôi cần lựa chọn con giống từ cơ sở có uy tín, thường xuyên theo dõi các chỉ tiêu môi trường như độ mặn, nhiệt độ, chất lượng nước, đồng thời chủ động phát hiện, xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình nuôi.

Đánh thức ruộng bỏ hoang

Cánh đồng Lộng ở tổ dân phố Thượng Hữu, phường Hồng Quang từng là khu ruộng bỏ hoang, nay đã phủ một màu xanh của những thửa lúa đang kỳ làm đòng. Giữa những ruộng lúa mơn mởn, thấp thoáng các khung nuôi ếch, cho thấy cách làm khá đặc biệt của ông Lại Văn Thành. Từ vùng đất từng bị bỏ không, ông mạnh dạn kết hợp trồng lúa với nôi trồng thủy sản, vừa tận dụng diện tích, vừa tạo thêm nguồn thu, từng bước đưa đất trở lại sản xuất.

Ông Thành chia sẻ, vốn là người yêu công việc đồng áng, nhìn cánh đồng rộng bị cỏ dại phủ kín, chuột bọ sinh sôi, ông không khỏi xót xa. Năm 2017, được sự đồng ý của chính quyền địa phương, ông thuê lại 32 ha đất bỏ không của các hộ dân để tổ chức sản xuất. Do diện tích này đã bị bỏ hoang nhiều năm, thời gian đầu, gia đình ông phải dành nhiều công sức cải tạo đồng ruộng, phát quang cỏ dại, xử lý chuột, khơi thông và tổ chức lại mặt bằng sản xuất.

Do là vùng trũng, ông Thành không áp dụng một phương thức sản xuất đơn lẻ mà nghiên cứu xây dựng mô hình kết hợp trồng lúa với nuôi thủy sản, tận dụng đặc điểm tự nhiên của đồng ruộng để nâng cao hiệu quả sản xuất. Ông lựa chọn giống lúa Đài Thơm để canh tác bởi đây là giống khỏe, có khả năng chịu úng tốt, phù hợp với những khu ruộng thường xuyên giữ nước. Trên diện tích 32ha, ông bố trí 25ha trồng lúa, 7ha còn lại dành để nuôi cá, ếch.

Cách làm được tổ chức theo hướng các đối tượng sản xuất bổ trợ cho nhau. Những khu vực trũng, khó canh tác lúa được tận dụng để nuôi cá, ếch; nguồn chất thải từ khu nuôi được tận dụng làm dinh dưỡng cho ruộng lúa, góp phần giảm lượng phân bón và chi phí sản xuất. Nhờ cách làm này, cây lúa phát triển tốt, năng suất đạt từ 2,2 - 2,5 tạ/sào (360 m²).

Mỗi năm, mô hình cho thu hoạch khoảng 100 tấn lúa, 60 - 70 tấn ếch thương phẩm và gần 20 tấn thủy sản các loại; sau khi trừ chi phí, gia đình thu về khoảng 300 triệu đồng, đồng thời tạo việc làm cho lao động địa phương. Hiệu quả bước đầu của mô hình cũng khiến nhiều hộ dân tìm đến tham khảo, học hỏi cách làm.

Chủ tịch Hội Nông dân phường Hồng Quang Lại Viết Thắng cho biết, phường hiện có hơn 1.000ha sản xuất lúa và khoảng 30ha nuôi trồng thủy sản. Mô hình của ông Thành đã chứng minh những diện tích đất trũng, sản xuất kém hiệu quả vẫn có thể tạo ra giá trị nếu người dân chủ động tìm hướng đi phù hợp, mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất. Chính quyền địa phương luôn khuyến khích người dân chuyển đổi diện tích đất nhỏ lẻ, năng suất thấp sang các mô hình phù hợp với điều kiện thực tế, hạn chế tình trạng đất bỏ hoang, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung.

Từ những mô hình cụ thể với cách làm sáng tạo, nông dân Ninh Bình đang từng bước lan tỏa, mở hướng khai thác tốt hơn tiềm năng đất đai, nâng cao giá trị và thu nhập. 5 năm qua, toàn tỉnh đã có 223.000 hộ đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp; 103 câu lạc bộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi được thành lập tạo môi trường để nông dân chia sẻ kinh nghiệm, ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi theo hướng hàng hóa, qua đó hình thành tư duy sản xuất mới, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững.