Nhiều 'bài toán thực tế' từ giao thông, y tế... đang chờ startup Việt

Chia sẻ tại lễ khai mạc Giải Tuổi Trẻ Startup Award 2026 với chủ đề Đổi mới sáng tạo cho đô thị tương lai chiều 12-8, nhiều chuyên gia cho rằng muốn đưa các sáng kiến bước ra đời thực, hệ sinh thái khởi nghiệp đang rất cần những chiếc cầu nối từ nghiên cứu đến nhà máy.

Khoảng trống giữa nghiên cứu và nhà máy

Trong hình dung của số đông, khởi nghiệp công nghệ thường gắn liền với những ứng dụng di động hay các nền tảng công nghệ tài chính (fintech). Từ thực tiễn hạ tầng, ông Võ Sơn Điền - Giám đốc dự án Khu công nghiệp khoa học công nghệ Riverside (Tập đoàn Becamex) - nhìn nhận: "Khi nói đến startup, nhiều người thường nghĩ đến những ý tưởng mới trong fintech, phần mềm hay game.

Tuy nhiên một bộ phận lớn doanh nghiệp trẻ thành công lại đến từ công nghệ tạo ra sản phẩm cụ thể. Hạ tầng dành cho startup mà chúng tôi phát triển không chỉ dừng ở không gian làm việc hay hỗ trợ phần mềm, mà hướng đến việc giúp doanh nghiệp biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế".

Một trong những lý do khiến nhiều startup công nghệ loay hoay là thiếu không gian và thiết bị để sản xuất thử nghiệm trong điều kiện thực tế. Việc chế tạo ra một hoặc hai mẫu thử (prototype) đầu tiên bằng máy in 3D hay máy CNC mới chỉ là bước khởi đầu. Khi chuyển sang giai đoạn sản xuất thử vài trăm đến vài nghìn sản phẩm để đo lường thị trường, các startup lại va phải bức tường chi phí hạ tầng quá lớn.

Ông Võ Sơn Điền đánh giá việc thử nghiệm trong điều kiện thực tế chính là mắt xích quan trọng nhất nhưng lại đang thiếu vắng: "Nhiều ý tưởng công nghệ không thể đi đến thương mại hóa nếu thiếu không gian và thiết bị để thử nghiệm sản phẩm trong điều kiện thực tế. Đây cũng là công cụ để thu hút các tập đoàn nước ngoài.

Thay vì phải đầu tư ngay một nhà máy quy mô lớn, doanh nghiệp có thể thuê các nhà xưởng nhỏ khoảng 500 - 1.000m², tuyển khoảng 10 - 20 công nhân và tổ chức sản xuất thử trong 6 - 12 tháng để đánh giá thị trường trước khi quyết định mở rộng".

Bên cạnh hạ tầng nhà xưởng, sự kết nối với các viện, trường đại học đóng vai trò then chốt. 

Chia sẻ về nguồn lực đồng hành cùng doanh nghiệp trẻ, ThS Trần Vũ - Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Giám đốc vận hành Hội đồng cố vấn Chiến lược đổi mới sáng tạo (Đại học Quốc gia TP.HCM) - khẳng định: "Nếu một startup trẻ hay một doanh nghiệp đang cần một địa điểm cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) để phát triển sản phẩm, Đại học Quốc gia TP.HCM luôn sẵn sàng hỗ trợ. Các nguồn lực có thể là một phần quỹ từ ngân sách nhà nước, kiến thức từ các giảng viên và hạ tầng thuận tiện cho việc cùng làm việc, nghiên cứu".

ThS Trần Vũ cũng nhấn mạnh thêm: "Chúng tôi đang có các đặt hàng từ thành phố. Biết đâu giải pháp của các startup sẽ phù hợp với các giải pháp mà chúng tôi đang triển khai. Tham gia cùng Trung tâm Đổi mới sáng tạo, các startup trẻ sẽ có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với các nhà khoa học và giảng viên".

Bắt đúng "bệnh" của thị trường

Dưới góc nhìn của nhà đầu tư mạo hiểm, ông Hoàng Đức Trung - Phó tổng giám đốc điều hành VinaCapital Ventures - nhận định: "Một hệ sinh thái startup phát triển không thể chỉ dựa vào các doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư, mà cần sự tham gia đồng thời của viện - trường và các doanh nghiệp lớn.

Nhìn về Silicon Valley, người ta thành công vì hình thành được môi trường mà viện - trường nằm cạnh các công ty lớn. Sinh viên muốn giải quyết một bài toán nào đó phải nhìn vào nhu cầu thực tế của các công ty lớn. Khi hình thành sản phẩm, sáng tạo đó tiếp tục được gắn vào hệ sinh thái để phát triển".

Ông Hoàng Đức Trung cũng cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải đi theo hướng phát triển những công nghệ hoàn toàn mới. 

"Ở Việt Nam, nếu gọi là công nghệ đột phá (disruptive technology) có thể thay đổi triệt để một vấn đề thì chúng ta chưa có nhiều. Nhưng Việt Nam lại rất tốt trong việc nâng cấp, cải tiến hoặc nhân rộng công nghệ (technology enhancement, technology replication). 

Lợi thế của chúng ta nằm ở việc nền kinh tế và xã hội có rất nhiều bài toán thực tế từ giao thông, tài chính, giáo dục đến y tế cần được giải quyết", ông nói.

Song song đó, việc ứng dụng công nghệ hay AI cũng cần đặt con người làm trung tâm. Ông Lương Dũng Nhân - Giám đốc đào tạo tại Hệ thống Giáo dục ATY - chia sẻ góc nhìn: "Cách tiếp cận Human-Centered AI không chỉ đặt câu hỏi AI có thể làm thay con người bao nhiêu việc, mà còn phải xem con người sẽ chịu tác động thế nào, phát triển bản thân ra sao. 

Nếu chỉ nhìn tối ưu hóa là giảm chi phí hay giảm thời gian ngắn hạn, việc thay thế nhân sự có thể là quyết định tối ưu lúc này. Nhưng sau 10 - 20 năm, doanh nghiệp có thể đối mặt với tình trạng vắng bóng các chuyên gia có kinh nghiệm".

Ông Lương Dũng Nhân đúc kết: "Nếu xét trên thang đo tư bản, ta tính xem trong một khoảng thời gian con người làm ra bao nhiêu sản phẩm. Nhưng nếu xét trên thang đo nhân bản, cần xem trong khoảng thời gian đó mỗi người phát triển được bao nhiêu về năng lực và tiềm năng của bản thân. Khi tạo cơ hội cho mỗi người phát triển tối đa, nguồn vốn con người sẽ mạnh mẽ hơn nhiều so với tài nguyên hay các yếu tố khác".

Tuổi Trẻ Startup Award 2026: ‘Đổi mới sáng tạo cho đô thị tương lai’

Tuổi Trẻ Startup Award 2026 lần thứ 7 do Báo điện tử Tuổi Trẻ và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP.HCM tổ chức, phối hợp với Liên minh Đổi mới sáng tạo quốc tế (InnoEx) và sự cố vấn đặc biệt của ông Phạm Phú Ngọc Trai - Chủ tịch Hội đồng cố vấn Chiến lược đổi mới sáng tạo (SACSTI) Đại học Quốc gia TP.HCM.

Chương trình sẽ được phát động và nhận hồ sơ tham dự từ ngày 12-8-2026 đến hết ngày 30-9-2026. Hội đồng sơ khảo sẽ thẩm định và chọn ra 30 startup tiêu biểu.

Theo đó, Hội đồng thẩm định chuyên môn sẽ chọn ra Top 10 tham gia "Vòng chung khảo - Giới thiệu dự án" và vinh danh trao giải.

Sự kiện vinh danh trao giải dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 10, chia thành 3 bảng theo 3 chủ đề,với sự đồng hành của các đơn vị: Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), AgriS (Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hòa), Tập đoàn VinaCapital.

Chi tiết về chương trình: https://tuoitre.vn/nhip-song-tre/tuoi-tre-start-up-award.htm