Ngăn chặn lừa đảo bằng công nghệ

Những “ổ nhóm” lừa đảo ẩn mình trên không gian mạng

Không còn hoạt động nhỏ lẻ như trước, các đường dây lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tổ chức theo mô hình chuyên nghiệp, xuyên quốc gia, với đầy đủ cơ sở vật chất, nhân sự và phương thức vận hành như một “doanh nghiệp” thực thụ.

Mới đây, Công an Thành phố Hồ Chí Minh liên tiếp triệt phá nhiều ổ nhóm người nước ngoài tổ chức lừa đảo qua mạng với quy mô lớn. Kiểm tra một căn nhà tại phường Hiệp Bình, lực lượng chức năng phát hiện 42 người mang quốc tịch Trung Quốc lưu trú trái quy định. Nhóm này thuê nguyên căn nhà, lắp đặt hệ thống internet tốc độ cao, trang bị hàng loạt máy tính, điện thoại cùng nhiều thiết bị điện tử để vận hành hoạt động lừa đảo nhắm vào công dân Trung Quốc. Mở rộng điều tra, cơ quan chức năng phát hiện thêm nhiều địa điểm khác được sử dụng làm “đại bản doanh” của các đường dây này.

Tương tự, các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội cũng bị lợi dụng để tiêu thụ hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an Thành phố Hồ Chí Minh vừa khởi tố đối với Lưu Phát Thuận về hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện hàng nghìn đôi giày, dép, tất giả mạo các thương hiệu nổi tiếng của Hoa Kỳ và châu Âu không có hóa đơn chứng từ. Đối tượng này đã mua nguồn hàng trôi nổi trên mạng, lập tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để quảng bá, bán hàng giả, thu lợi bất chính hơn 3,5 tỷ đồng.

Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05), Công an thành phố cho biết: Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, rủi ro trên không gian mạng hiện không còn dừng lại ở hàng giả hay vi phạm sở hữu trí tuệ mà đã mở rộng sang quảng cáo sai sự thật, lừa đảo và thu thập, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép. Từ thực tiễn đấu tranh, lực lượng Công an nhận diện nhiều thủ đoạn phổ biến như lập fanpage và website giả mạo thương hiệu, chạy quảng cáo để lừa khách hàng đặt cọc; chiếm quyền quản trị các trang mạng xã hội có nhiều người theo dõi để thực hiện hành vi gian lận; thu thập và mua bán dữ liệu cá nhân nhằm phục vụ các chiến dịch lừa đảo có chủ đích.

Hoàn thiện “lá chắn” về pháp lý trước tội phạm công nghệ cao

Bên cạnh việc triệt phá các đường dây lừa đảo, cơ quan chức năng cho rằng, một môi trường thương mại điện tử an toàn, minh bạch chỉ có thể đạt được khi doanh nghiệp, người kinh doanh và người tiêu dùng cùng nâng cao nhận thức, chủ động tuân thủ quy định pháp luật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo Thượng tá Hồ Thọ Hải, nhiều cá nhân, doanh nghiệp và nhà sáng tạo nội dung không cố tình vi phạm nhưng lại dễ rơi vào các rủi ro pháp lý do chưa hiểu đầy đủ các quy định về kinh doanh trên môi trường số. Nhóm nguy cơ đầu tiên liên quan thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân của khách hàng. Đây là hành vi khá phổ biến ở các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ khi muốn tạo dựng uy tín với khách hàng nhưng lại vô tình vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Nhóm nguy cơ thứ hai là nhiều cá nhân kinh doanh trên các nền tảng số chưa đăng ký kinh doanh hoặc chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, nộp thuế.

Và nhóm nguy cơ thứ ba xuất phát từ tình trạng mạo danh thương hiệu ngày càng phổ biến. Các đối tượng thường tìm cách chiếm quyền quản trị fanpage có lượng người theo dõi lớn hoặc lập website với tên miền gần giống doanh nghiệp chính thống để chạy quảng cáo, nhận tiền đặt cọc rồi chiếm đoạt tài sản.

Đây là vấn đề không mới nhưng tình trạng “sập bẫy” vẫn diễn ra thường xuyên. Từ đó, Công an thành phố khuyến nghị các doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh cần nhanh chóng rà soát toàn bộ quy trình thu thập, lưu trữ, sử dụng dữ liệu khách hàng; phân quyền truy cập chặt chẽ; bố trí nhân sự chuyên trách về bảo vệ dữ liệu cá nhân; lập hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu theo quy định; áp dụng xác thực đa yếu tố đối với các tài khoản quản trị fanpage, website và các nền tảng bán hàng trực tuyến. Doanh nghiệp cũng cần chủ động theo dõi không gian mạng để kịp thời phát hiện các website, fanpage giả mạo, phối hợp cơ quan chức năng gỡ bỏ và cảnh báo người tiêu dùng nhằm hạn chế thiệt hại.

Năm 2026, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại điện tử đã được hoàn thiện hơn với Luật Thương mại điện tử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Quảng cáo năm 2025 và Luật An ninh mạng 2025. Việc chủ động tìm hiểu, tuân thủ các quy định ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp và các chủ thể kinh doanh hạn chế đáng kể những rủi ro pháp lý trong quá trình hoạt động.

Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu cũng cho rằng: Dù công an có điều tra, ngân hàng có thể phong tỏa tài khoản hay các chuyên gia liên tục đưa ra cảnh báo thì “tuyến phòng thủ” quan trọng nhất vẫn là chính người sử dụng internet.

Thương mại điện tử đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế số khi quy mô thị trường Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 40 tỷ USD, riêng Thành phố Hồ Chí Minh chiếm khoảng 12 tỷ USD và tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng trên 30%. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội phát triển là hàng loạt thách thức từ lừa đảo trực tuyến, giả mạo thương hiệu, xâm phạm dữ liệu cá nhân và các loại tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi.

QUANG QUÝ