Nepal bất ngờ hứng dòng lũ khổng lồ: Chuyện gì xảy ra trên Himalaya?

Một trận lũ quét bất ngờ xảy ra sáng 26-8 tại khu vực biên giới Nepal - Tây Tạng đã cuốn theo nước, bùn đất và đá, gây thiệt hại nghiêm trọng. Ban đầu, người ta nghĩ một trận động đất đã gây ra sạt lở. Nhưng các nhà khoa học đang đưa ra một khả năng khác: chính một vụ sạt lở băng và đá khổng lồ có thể đã tạo ra rung chấn, rồi kéo theo dòng nước dữ dội xuống hạ lưu.

Vậy chuyện gì đã xảy ra trên dãy Himalaya? Vì sao một khối băng trên núi cao có thể biến thành một dòng lũ mạnh đến như vậy? Và liệu khí hậu ấm lên có khiến những thảm họa tương tự xảy ra thường xuyên hơn?

Không phải động đất gây lũ, mà có thể là sạt lở tạo ra rung chấn

Khoảng 8h37 sáng 26-8, các thiết bị địa chấn ghi nhận rung động tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc, phía bắc thủ đô Kathmandu. Ban đầu thông tin này khiến nhiều người nghĩ rằng một trận động đất đã xảy ra và gây sạt lở núi.

Tuy nhiên, theo dữ liệu được Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) phân tích, rung chấn này không nhất thiết là một trận động đất thông thường.

Các nhà khoa học đang cho rằng một khối băng và đá rất lớn đã bất ngờ sạt xuống sườn núi, tạo ra rung chấn mạnh đến mức các thiết bị địa chấn ghi nhận được.

Nói đơn giản, thứ tự có thể là: Băng và đá sạt xuống → tạo rung chấn → cuốn theo nước, đất đá → hình thành lũ quét.

Đây là điểm rất đáng chú ý của thảm họa lần này.

Nhà địa chất học Dan Shugar, thuộc Đại học California, là một trong những chuyên gia đang nghiên cứu sự việc. Theo ông, điều khó giải thích nhất hiện nay là lượng nước khổng lồ xuất hiện trong dòng lũ.

Một khả năng là khối băng và đá khi lao xuống thung lũng đã cuốn theo lượng lớn đất đá, bùn và nước. Khu vực này lại đang trong mùa mưa nên đất và trầm tích có thể đã chứa nhiều nước, khiến dòng vật chất di chuyển xuống hạ lưu với sức tàn phá lớn hơn.

Các hình ảnh vệ tinh cũng đang được sử dụng để xác định chính xác vị trí sạt lở và lượng băng, đá đã bị cuốn xuống.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh chưa thể kết luận chính xác nguyên nhân chỉ sau vài ngày. Cần thêm dữ liệu vệ tinh, địa chất và khảo sát thực địa để dựng lại toàn bộ diễn biến.

Vì sao băng tan lại khiến Himalaya nguy hiểm hơn?

Điều khiến các nhà khoa học lo ngại không chỉ là trận lũ ngày 26-8, mà còn là những thay đổi đang diễn ra trên toàn dãy Himalaya.

Khu vực này có hàng nghìn sông băng. Khi nhiệt độ tăng, băng tan nhanh hơn, tạo thêm nước và có thể làm thay đổi cấu trúc của các sông băng cũng như những sườn núi xung quanh.

Trung tâm Phát triển núi tích hợp quốc tế (ICIMOD) cho biết các sông băng ở khu vực Hindu Kush Himalaya đang mất băng với tốc độ gần gấp đôi so với trước năm 2000. Đây là khu vực cung cấp nước cho nhiều hệ thống sông lớn ở châu Á.

Băng tan nhanh có thể tạo ra một vấn đề khác: các hồ băng.

Hãy hình dung trên một vùng núi cao có một hồ nước được giữ lại bởi băng hoặc đất đá. Khi lượng nước tăng quá nhiều hoặc "đập" tự nhiên này bị phá vỡ, nước có thể bất ngờ tràn xuống thung lũng với tốc độ rất lớn.

Hiện tượng này được gọi là lũ do vỡ hồ băng, hay GLOF.

Nepal từng xảy ra những thảm họa tương tự, vì vậy các nhà khoa học cũng xem xét khả năng này trong trận lũ ngày 26-8.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Wolfgang Schwanghart, giáo sư địa mạo học tại Freie Universität Berlin, các hình ảnh vệ tinh hiện có chưa cho thấy một hồ băng lớn nằm ở thượng nguồn có thể giải thích dòng lũ lần này.

Vì vậy, vỡ hồ băng hiện chưa phải giả thuyết được ủng hộ mạnh nhất.

Ngoài ra, Nepal đang trong mùa mưa, vì vậy mưa chắc chắn có thể làm đất đá ngậm nước và khiến hậu quả của một vụ sạt lở trở nên nghiêm trọng hơn. Nhưng dữ liệu thời tiết hiện có chưa cho thấy một đợt mưa cực lớn trên diện rộng ngay trước thời điểm xảy ra thảm họa. Điều này khiến các nhà nghiên cứu chú ý nhiều hơn đến khả năng sạt lở băng đá là mắt xích quan trọng trong sự kiện lần này.

Một trận lũ quét có thể chỉ diễn ra trong vài phút hoặc vài giờ, nhưng những thay đổi phía sau nó có thể kéo dài hàng chục năm.

Himalaya đang nóng lên, các sông băng đang mất băng và nhiều hồ nước hình thành do băng tan ngày càng được theo dõi sát sao. Khi băng, nước và địa hình núi cao cùng thay đổi, nguy cơ xảy ra những hiện tượng bất ngờ cũng trở nên khó dự đoán hơn.

Tuy nhiên, chưa thể nói biến đổi khí hậu trực tiếp gây ra trận lũ ở Nepal ngày 26-8-2026. Các nhà khoa học vẫn đang tìm câu trả lời cho một câu hỏi quan trọng: Điều gì chính xác đã khiến khối băng và đá trên núi sụp xuống vào thời điểm đó? Có thể cần nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, để có kết luận chắc chắn.

Điều chắc chắn nhất hiện nay là Himalaya đang thay đổi. Và khi những khối băng khổng lồ trên nóc nhà thế giới bắt đầu mất ổn định, một vụ sạt lở ở độ cao hàng nghìn mét có thể nhanh chóng biến thành một thảm họa ở phía dưới thung lũng.

Đó cũng là lý do các nhà khoa học cho rằng việc theo dõi sông băng, hồ băng và các sườn núi ở Himalaya ngày càng trở nên cấp thiết.

Đọc tiếp

Về trang Chủ đề