Nam sinh gian lận hồ sơ thi ĐH, 18 năm sau thành phó giáo sư, nhà trường xác nhận:

Một phó giáo sư đại học tại Trung Quốc đang gây xôn xao dư luận khi bị phát hiện từng gian lận hồ sơ thi đại học từ 18 năm trước.

Một vụ việc gây tranh cãi trong giới giáo dục Trung Quốc vừa được truyền thông nước này phanh phui. Theo đó, một phó giáo sư đang giảng dạy tại một trường đại học ở Giang Tô bị tố từng gian lận hồ sơ để "vượt tỉnh" thi đại học từ 18 năm trước. Điều khiến dư luận bức xúc không phải là hành vi gian lận đã cũ mà là cách xử lý sau khi sự việc bị phanh phui.

Gian lận hồ sơ để thi đại học ở tỉnh khác

Theo hồ sơ vụ việc, vào kỳ thi đại học năm 2008, một nam sinh có tên viết tắt là Tống đã sử dụng giấy tờ hộ khẩu và học bạ giả để đăng ký dự thi dưới danh nghĩa học sinh của một trường trung học tại thành phố Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây, dù quê gốc của anh này ở một tỉnh khác. Đây là hình thức thường được gọi là "di dân thi đại học", hiểu nôm na là gian lận hộ khẩu để thi ở khu vực có điểm chuẩn thấp hơn hoặc chỉ tiêu thuận lợi hơn.

Nhờ hồ sơ gian lận đó, Tống đã trúng tuyển vào Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc (tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc). Sau khi hoàn thành chương trình cử nhân, anh tiếp tục học lên thạc sĩ rồi tiến sĩ tại chính ngôi trường này.

Đến năm 2019, sau khi tốt nghiệp tiến sĩ, Tống được tuyển dụng theo diện nhân tài chất lượng cao vào giảng dạy tại Khoa Khoa học Sự sống của một trường đại học ở tỉnh Giang Tô, chính thức trở thành phó giáo sư.

Bị tố cáo kiên trì trong nhiều năm

Sự việc chỉ được phanh phui nhờ một người tố cáo kiên trì theo đuổi từ năm 2021. Người này liên tục gửi đơn phản ánh lên nhà trường nơi Tống đang công tác, buộc phía trường phải vào cuộc xác minh với Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc.

Cuối năm 2021, ngôi trường nơi Tống công tác đã ra quyết định kỷ luật lần đầu, gồm cảnh cáo trong nội bộ Đảng và tước quyền tham gia các đợt xét thi đua, khen thưởng. Tuy nhiên, người tố cáo không dừng lại mà tiếp tục gửi đơn, buộc Sở Giáo dục tỉnh Thiểm Tây phải vào cuộc xác minh trực tiếp.

Kết quả xác minh của Trung tâm Khảo thí Giáo dục thành phố Vị Nam cho thấy không hề tồn tại bất kỳ dấu vết nhập học hay theo học nào của Tống tại ngôi trường trung học mà anh khai trong hồ sơ dự thi năm 2008. Nói cách khác, toàn bộ hồ sơ dự thi của Tống là giả mạo.

Trên cơ sở đó, tháng 12/2024, Sở Giáo dục tỉnh Thiểm Tây đã ra văn bản chính thức, yêu cầu Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc thu hồi bằng cử nhân của Tống theo đúng quy định của Bộ Giáo dục nước này. Hệ thống tra cứu văn bằng quốc gia của Trung Quốc (Học Tín Võng) cũng đồng thời cập nhật trạng thái bằng cử nhân của Tống là "đã bị thu hồi".

Tranh cãi bằng cử nhân mất, nhưng bằng thạc sĩ và tiến sĩ vẫn còn

Điểm gây tranh cãi lớn nhất trong vụ việc nằm ở chỗ dù bằng cử nhân, vốn là điều kiện tiên quyết để học lên thạc sĩ và tiến sĩ, đã bị thu hồi vì gian lận, nhưng hai tấm bằng cao học sau đó của Tống vẫn không hề bị ảnh hưởng. Trường đại học nơi anh công tác cũng xác nhận Tống hiện vẫn đang giảng dạy với chức danh phó giáo sư.

Rất nhiều người theo dõi vụ việc đặt câu hỏi, rằng nếu không có bằng cử nhân hợp lệ thì bằng thạc sĩ và tiến sĩ "xây" trên nền tảng đó liệu có còn giá trị? Có ý kiến ví von rằng việc chỉ thu hồi bằng cử nhân mà giữ nguyên bằng cao học chẳng khác nào tháo dỡ tầng một của một tòa nhà nhưng vẫn để nguyên các tầng phía trên.

Tuy nhiên, về mặt pháp lý, phía nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục cho rằng cách xử lý này không sai quy trình. Luật Học vị hiện hành của Trung Quốc áp dụng nguyên tắc xét duyệt độc lập theo từng bậc học, vi phạm xảy ra ở bậc học nào thì chỉ thu hồi văn bằng của bậc học đó, không có quy định về việc thu hồi dây chuyền (tức thu hồi bằng cấp cao hơn chỉ vì bằng cấp thấp hơn bị hủy). Nếu Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc tự ý thu hồi luôn bằng thạc sĩ, tiến sĩ của Tống, nhà trường có thể sẽ đối mặt với nguy cơ bị chính Tống khởi kiện.

Nhà trường lên tiếng xác nhận

Trả lời báo chí ngày 24/7 vừa qua, đại diện Khoa Khoa học Sự sống của trường đại học nơi Tống công tác xác nhận toàn bộ nội dung tố cáo là đúng sự thật. Vị này cho biết thêm, ngay khi nhận được đơn tố cáo về việc bằng cử nhân của Tống bị thu hồi, nhà trường đã lập tức gửi công văn đề nghị Đại học Khoa học Nông Lâm Tây Bắc phối hợp xác minh học vị.

Kết quả xác minh cho thấy trường gốc chỉ thu hồi bằng cử nhân, còn bằng thạc sĩ và tiến sĩ của Tống vẫn được giữ nguyên giá trị. Đại diện nhà trường khẳng định: "Hiện tại, ông Tống vẫn đang giảng dạy tại trường với chức danh phó giáo sư".

Khoảng trống trong sàng lọc và trách nhiệm giải trình

Vụ việc của Tống không đơn thuần là câu chuyện của một cá nhân. Trên mạng xã hội Trung Quốc, nhiều netizen cho rằng nó phơi bày một khoảng trống trong quy trình tuyển dụng nhân sự tại các trường đại học khi nhiều đơn vị chỉ kiểm tra văn bằng, chứng chỉ hiện có của ứng viên mà bỏ qua việc truy vết toàn bộ quá trình học tập từ bậc phổ thông, kể cả những gian lận đã xảy ra từ rất lâu.

Không ít netizen Trung Quốc bày tỏ băn khoăn rằng, nếu một người từng gian lận ngay từ bước đầu tiên của con đường học vấn, thì việc chỉ bị xử lý ở đúng "khâu" bị phát hiện, trong khi vẫn giữ nguyên mọi lợi ích tích lũy được sau đó (bằng cấp cao hơn, vị trí công tác ổn định, thu nhập từ nghề giáo), liệu có thực sự tương xứng với mức độ nghiêm trọng của hành vi? Có ý kiến so sánh rằng với đa số người lao động bình thường, việc bị thu hồi bằng cử nhân đã là một cú giáng nặng nề vào sự nghiệp, nhưng với một giảng viên đại học đã có bằng tiến sĩ và học hàm phó giáo sư, việc mất đi tấm bằng cử nhân gần như không ảnh hưởng đến công việc hiện tại.

Một số bình luận trên mạng xã hội nước này cũng cho rằng vụ việc cho thấy các quy định xử lý gian lận thi cử phát hiện muộn ở Trung Quốc vẫn còn nhiều khoảng trống và mong cơ quan quản lý giáo dục sẽ có hướng dẫn cụ thể, nhất quán hơn cho những trường hợp tương tự trong tương lai.

Theo The Paper, Sohu