Mong địa phương, nhà trường thực hiện đúng tinh thần Công văn số 5922 của Bộ GD&ĐT

Ngày 03/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT về việc cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục. Đây là một chủ trương rất đúng, rất trúng với thực tiễn, đáp ứng mong mỏi của đội ngũ nhà giáo về một môi trường giáo dục giảm áp lực hành chính, giảm bệnh thành tích và dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn, cho học sinh.

Tuy nhiên, vấn đề đáng quan tâm, chờ đợi của giáo viên là các địa phương, nhà trường sẽ triển khai, thực hiện Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT như thế nào?

Nếu dưới có phát sinh thêm những cuộc thi mới, những hội thi mới, những loại hồ sơ mới, những báo cáo mới…bằng cách gọi tên khác nhưng bản chất vẫn là thi, vẫn chấm điểm, vẫn xếp hạng, vẫn trao giải, vẫn dùng thành tích để đánh giá thi đua sẽ đi ngược với tinh thần của Công văn 5922 và vẫn tiếp tục gây áp lực cho giáo viên.

Công văn 5922 là yêu cầu đổi mới quản trị giáo dục trong thực tiễn hiện nay

Công văn 5922 xác định rõ mục đích là giảm những cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và thủ tục hành chính không thực sự cần thiết. Từ đó, tăng thời gian cho dạy học, chăm sóc và giáo dục học sinh, tăng thời gian sinh hoạt chuyên môn, đồng thời giảm áp lực và bệnh hình thức trong giáo dục.

Vì vậy, chúng ta cần nhìn nhận đây là yêu cầu đổi mới quản trị giáo dục nhằm giảm một số hoạt động hình thức ở cấp trường và những hoạt động tương tự ở cấp xã, phường hoặc các đơn vị trung gian. Tinh thần của Công văn phải được thực hiện xuyên suốt từ cấp quản lý đến từng nhà trường và từng giáo viên.

Nếu một loại hồ sơ không cần thiết ở trường học thì không nên yêu cầu giáo viên thực hiện dưới một tên gọi khác. Nếu một cuộc thi được xác định là không cần thiết thì không nên chuyển từ “thi” sang “giao lưu”, “sân chơi”, “đánh giá năng lực” nhưng trên thực tế vẫn tổ chức, vẫn chấm điểm, xếp hạng, trao giải và đưa thành tích vào thi đua. Đây chính là vấn đề mà các địa phương cần đặc biệt lưu ý.

Một trong những nguy cơ lớn nhất khi triển khai chính sách là tình trạng cấp trên chủ trương giảm nhưng có thể cấp dưới lại phát sinh thêm yêu cầu.

Chẳng hạn, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp cần thiết để phát hiện, tuyển chọn đội tuyển tham dự kỳ thi do cấp trên tổ chức.

Đối với giáo viên, không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích; trường hợp cần thiết để lựa chọn giáo viên tham gia hội thi cấp trên thì phải thực hiện thiết thực, không phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết.

Như vậy, nếu một địa phương vẫn tổ chức hàng loạt cuộc thi, hội thi cấp xã với tên gọi khác, nhà trường vẫn tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường để lấy thành tích. Nếu vẫn tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi nhằm phục vụ đánh giá thi đua thì rõ ràng là chưa thực hiện đúng tinh thần của Công văn 5922.

Công văn 5922 vẫn định hướng tổ chức các hoạt động về tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, nghệ thuật, thể dục thể thao, chuyển đổi số, AI... nhưng theo tinh thần tự nguyện, thiết thực.

Không biến thành kỳ thi và không lấy số lượng giải thưởng, thành tích làm căn cứ đánh giá chất lượng giáo dục hoặc thi đua. Đây là điểm rất quan trọng. Chúng ta cần trả lại đúng bản chất cho hoạt động giáo dục.

Một sân chơi cho học sinh nên tạo ra niềm vui, cơ hội trải nghiệm và phát triển năng lực. Không nên biến sân chơi thành cuộc cạnh tranh thành tích giữa các lớp, các trường, các địa phương. Một hoạt động giao lưu giáo viên nên giúp giáo viên chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn chuyên môn.

Không nên biến giao lưu thành một cuộc thi mà giáo viên phải chuẩn bị hồ sơ, minh chứng, thao giảng, sản phẩm chỉ để đạt thành tích.

Địa phương cần rà soát toàn bộ các cuộc thi, hội thi và phong trào đang triển khai

Để Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT triển khai hiệu quả, người viết bài cho rằng các địa phương cần thực hiện một cuộc rà soát thực chất, không chỉ rà soát trên danh nghĩa.

Thứ nhất: sở giáo dục và đào tạo cần lập danh mục toàn bộ các cuộc thi, hội thi, giao lưu, phong trào đang triển khai trong năm học và xác định rõ: Hoạt động nào bắt buộc theo quy định? Hoạt động nào không bắt buộc? Hoạt động nào đang được sử dụng để đánh giá thi đua? Sau đó mạnh dạn cắt bỏ những hoạt động không cần thiết.

Đặc biệt, không giao chỉ tiêu số lượng giải thưởng, số lượng học sinh tham gia, số lượng giáo viên dự thi để làm căn cứ đánh giá nhà trường. Bởi nếu vẫn còn chỉ tiêu thành tích thì dù có bỏ tên “hội thi”, áp lực thành tích vẫn còn nguyên.

Thứ hai: Công văn 5922 yêu cầu rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ hoạt động chuyên môn hoặc tạo áp lực, phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Đồng thời khuyến khích giáo viên tự nguyện chia sẻ sáng kiến, thiết kế thiết bị dạy học, đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và AI phục vụ trực tiếp hoạt động chuyên môn.

Vì thế, nhà trường phải là nơi phải thực hiện nghiêm nhất tinh thần giảm áp lực cho giáo viên. Cấp trường, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng có vai trò quyết định. Tổ trưởng, tổ phó chuyên môn tham mưu, đề xuất. Khi thấy thiết thực thì làm, nếu không thì đừng phát động, triển khai.

Giáo viên cần được khuyến khích làm thật, dạy thật, đổi mới thật, thay vì dành quá nhiều thời gian để làm hồ sơ chứng minh rằng mình đã đổi mới. Một tiết dạy tốt không nhất thiết phải đi kèm một bộ hồ sơ thật dày, thật chi tiết và liệt kê đầy đủ.

Một sáng kiến tốt không nhất thiết phải có hàng loạt minh chứng hình thức. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng công việc và sự tiến bộ của học sinh.

Thứ ba: bên cạnh các cuộc thi, Công văn 5922 còn đặt vấn đề rất rõ về hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian. Bộ yêu cầu cắt giảm những yêu cầu không thực sự cần thiết. Đồng thời trong năm học 2026-2027 triển khai hồ sơ số, sổ sách số theo quy định và lộ trình, từng bước thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ trên môi trường số.

Vì thế, địa phương, nhà trường cần thực hiện quyết liệt, tránh tình trạng: “hồ sơ điện tử vẫn làm, nhưng hồ sơ giấy vẫn phải in.” Không thể yêu cầu giáo viên nhập cùng một nội dung trên nhiều phần mềm khác nhau. Không thể yêu cầu báo cáo nhiều lần, nhiều biểu mẫu, nhiều cấp nhưng nội dung gần như giống nhau. Chuyển đổi số phải giúp giảm việc, chứ không phải biến giáo viên thành người nhập liệu trên nhiều hệ thống.

Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT được ban hành ngay trước thềm năm học 2026 – 2027 nhằm hướng thay đổi tư duy quản lý giáo dục. Từ tư duy “nhiều hoạt động mới là tích cực” sang tư duy “hoạt động nào tạo ra giá trị thực chất mới cần duy trì”.

Chuyển đổi từ tư duy “nhiều giải thưởng là trường tốt” sang tư duy “học sinh tiến bộ, giáo viên hạnh phúc, chất lượng giáo dục thực chất mới là mục tiêu”. Từ tư duy “có hồ sơ mới chứng minh được công việc” sang tư duy “hiệu quả công việc mới là minh chứng quan trọng nhất”.

Đặc biệt, hướng từ tư duy quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang quản trị bằng mục tiêu, chất lượng và trách nhiệm.

Chúng ta cần một nền giáo dục mà ở đó giáo viên được đánh giá bằng chất lượng giờ dạy và hiệu quả giáo dục, chứ không phải bằng độ dày của hồ sơ hay số lượng danh hiệu. Học sinh cần được khuyến khích học tập vì nhu cầu phát triển bản thân, chứ không phải chạy theo những bảng thành tích. Và nhà trường cần được nhìn nhận bằng chất lượng thật, sự tiến bộ thật và hiệu quả thật.

Thực hiện đúng Công văn 5922 chính là nói không với hình thức, nói không với thành tích ảo và nói không với việc phát sinh áp lực dưới những tên gọi mới. Đó cũng chính là cách để chủ trương giảm tải thực sự đến được với giáo viên, đến được với học sinh và trở thành một thay đổi có ý nghĩa trong quản trị giáo dục.

​(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.

LÊ VĂN MINH