Môn võ 'tay trái vẽ hình vuông, tay phải vẽ hình tròn' của Kim Dung hóa ra có thật

Trong tiểu thuyết Anh Hùng Xạ Điêu của Kim Dung, Song thủ hỗ bác do Chu Bá Thông trong lúc vô ý sáng tạo nên, khi bị Hoàng Dược Sư giam cầm trên đảo Đào Hoa.

Môn võ kỳ lạ của Kim Dung, người thông minh không luyện nổi

Chu Bá Thông thậm chí chưa từng xem đây là một dạng võ công. Ông chỉ tìm cách giải khuây bằng cách cho... tay trái đánh nhau với tay phải trong lúc buồn chán. 

Nhờ được Quách Tĩnh cảnh tỉnh, Chu Bá Thông mới ngộ ra việc mang Song thủ hỗ bác vào lúc giao đấu, qua đó trở thành nhân vật vô địch thiên hạ, nhờ vào khả năng "mỗi tay làm một việc".

Ví dụ đơn giản nhất cho môn võ công kỳ lạ này, đó là cùng một lúc dùng tay này vẽ hình tròn - tay kia vẽ hình vuông. Nếu có thể vẽ trọn vẹn, xem như đã "nhập môn" Song thủ hỗ bác.

Thuở còn nhỏ, có lẽ không ít độc giả Kim Dung như chúng ta đều đã tìm cách luyện "Song thủ hỗ bác". Kết quả có người làm được tương đối, người hoàn toàn thất bại, và dù có luyện tập bao nhiêu cũng khó cải thiện.

Trong Xạ Điêu Tam Bộ Khúc, Kim Dung từng đưa ra lý giải thú vị về môn võ công này, thông qua việc toàn bộ 3 bộ truyện chỉ có 3 nhân vật tu luyện được, đó là Chu Bá Thông, Quách Tĩnh và Tiểu Long Nữ. 

Một số nhân vật khác từng luyện nên những môn võ công tương đối giống, nhưng chỉ ở vẻ bề ngoài. Ví dụ như "Âm Dương song nhẫn" của Công Tôn Chỉ, hay tông sư phái Côn Lôn là Hà Túc Đạo cũng tìm cách thử qua. Cả hai người này đều rất ngạc nhiên khi được biết về khả năng "phân tâm nhị dụng" của Chu Bá Thông.

"Chu Bá Thông, Quách Tĩnh và Tiểu Long Nữ đều là những người thuần hậu chất phác, trong lòng không có tạp niệm. Vì vậy họ mới có thể “phân tâm nhị dụng”; còn Hoàng Dung, Dương Quá, Chu Tử Liễu thì nói thế nào cũng không học nổi", Kim Dung viết. 

Đó chính là điểm biến Song thủ hỗ bác trở thành môn võ đặc sắc nhất vũ trụ võ hiệp của Kim Dung, khi những nhân vật thông minh tuyệt đỉnh cũng đành bó tay, còn những người hoặc đầu óc chậm chạp như Quách Tĩnh, hoặc ít hiểu sự đời như Tiểu Long Nữ lại luyện thành.

Đọc đến đây, có lẽ đông đảo độc giả đều thích thú, đồng thời cho rằng Kim Dung... bịa chuyện mà thôi. 

Nhưng hóa ra lại không phải vậy.  Dưới góc nhìn khoa học thần kinh, con người thực sự có thể rèn luyện năng lực này. 

Thậm chí “tay trái vẽ hình tròn, tay phải vẽ hình vuông” gần với những bài kiểm tra được giới khoa học dùng để nghiên cứu khả năng điều khiển độc lập hai tay.

Vì sao hai tay rất khó làm hai việc khác nhau?

Trong khoa học thần kinh, năng lực phối hợp hai tay được gọi là bimanual coordination. Khó khăn xuất hiện khi mỗi tay phải thực hiện một chương trình vận động khác nhau.

Một thí nghiệm điển hình yêu cầu người tham gia đồng thời vẽ đường tròn bằng một tay và đường thẳng bằng tay kia. Kết quả thường thấy là đường thẳng bắt đầu cong, còn đường tròn bị kéo dài. 

Nghiên cứu công bố năm 2025 cho thấy khi thực hiện hai hình khác nhau, hoạt động ở các vùng cảm giác - vận động, vùng tiền vận động và thùy đỉnh tăng lên rõ rệt. Hai chương trình vận động đã “nhiễu” lẫn nhau.

Một trong những nguyên nhân nằm ở thể chai (corpus callosum) - bó sợi thần kinh lớn kết nối hai bán cầu não.

Nghiên cứu đăng trên PNAS năm 2026 của Jung Uk Kang, Lawrence Snyder và Eric Mooshagian tạo ra một kết quả khá nghịch lý. Khi các kết nối thể chai giữa hai vùng đỉnh của não bị tạm thời ức chế, hai tay giảm khả năng đồng bộ khi hướng tới cùng một mục tiêu, nhưng lại ít mắc lỗi hơn khi mỗi tay hướng tới một mục tiêu riêng.

Nhóm nghiên cứu kết luận giao tiếp giữa hai bán cầu giúp phối hợp chính xác hai tay, nhưng đồng thời có thể hạn chế khả năng điều khiển độc lập từng chi.

Nói cách khác, “cây cầu” khiến hai tay phối hợp tốt cũng chính là một phần nguyên nhân khiến chúng khó hành động hoàn toàn riêng biệt.

Người thật vẫn làm được “tay trái vẽ vuông, tay phải vẽ tròn”

Giáo sư Cố Phàm Cập, nhà nghiên cứu khoa học thần kinh từng công tác tại Đại học Phúc Đán, đã dành hẳn một bài viết mang tên Nghiên cứu não tách đôi: khám phá khoa học não về “Song thủ hỗ bác” để nói về hiện tượng này.

Ông dẫn trường hợp bệnh nhân não tách đôi J.W. Đây là ký hiệu dùng để gọi một bệnh nhân “não tách đôi” nổi tiếng trong các nghiên cứu của nhà thần kinh học Michael Gazzaniga. 

Ông từng bị động kinh nặng, kháng trị và được phẫu thuật cắt thể chai - bó sợi thần kinh lớn nối hai bán cầu não - nhằm hạn chế các cơn động kinh lan truyền. Sau phẫu thuật, hai bán cầu giảm khả năng trao đổi trực tiếp, tạo điều kiện để giới khoa học quan sát cách mỗi bên não xử lý thông tin và điều khiển hành động tương đối độc lập. 

J.W. trở thành một trong những trường hợp quan trọng giúp nghiên cứu chức năng chuyên biệt của hai bán cầu.

Theo Cố Phàm Cập, J.W. thậm chí có thể làm được việc “tay trái vẽ hình vuông, tay phải vẽ hình tròn”. Ông vui vẻ kết luận: “Xem ra Kim Dung quả có tầm nhìn, nhưng điều kiện là ‘Lão ngoan đồng’ phải là một bệnh nhân não tách đôi!”.

Nhưng không cần trở thành bệnh nhân não tách đôi, người khỏe mạnh vẫn có thể cải thiện đáng kể độ độc lập của hai tay.

Neil Albert và Richard Ivry, các nhà nghiên cứu vận động học thần kinh, cho người tham gia luyện một nhiệm vụ trong đó mỗi tay phải vẽ một hình khác nhau. Sau hơn 2.000 lần thử, thành tích cải thiện mạnh, đặc biệt ở các động tác bất đối xứng.

Tuy nhiên, sự can nhiễu không biến mất hoàn toàn. Ngay cả sau hàng nghìn lần luyện, hai tay vẫn thực hiện các hình trái ngược khó hơn đáng kể so với hai động tác giống nhau.

Một nhóm của GS Stephan Swinnen tại Đại học KU Leuven còn cho người tham gia tập kiểu phối hợp 1:2: trong cùng một khoảng thời gian, một tay hoàn thành một chu kỳ, tay kia hoàn thành hai chu kỳ. 

Sau hai tuần và hơn 10.500 chu kỳ tập luyện, hình ảnh MRI cho thấy hoạt động não thay đổi khi kỹ năng từ giai đoạn phải tập trung cao chuyển dần sang tự động hóa.

Điều này cũng giải thích vì sao nghệ sĩ piano hay tay trống chuyên nghiệp có thể khiến hai tay thực hiện những chuỗi thao tác cực kỳ khác nhau. Nhưng chuỗi thao tác này gần như trở thành thói quen vô thức.

Đó là điều mà Kim Dung từng lý giải qua nguyên lý võ hiệp - mang đậm màu sắc Đạo giáo của mình. "Song thủ hỗ bác" hay "Phân tâm nhị dụng" là một dạng hoạt động liên quan đến thần kinh, có yếu tố bẩm sinh, hơn là dùng sự thông minh tài trí để luyện thành.

Đọc tiếp

Về trang Chủ đề