Lại thêm cơ hội đàm phán giữa Mỹ và Iran

Sau khi thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran đổ vỡ, những diễn biến căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran khiến tình hình khu vực Trung Đông leo thang nguy hiểm. Sau hơn 5 tháng giao tranh, dường như cuộc xung đột chưa có hồi kết bởi các cuộc tấn công “ăn miếng trả miếng” lẫn nhau. Mỹ và Israel đang cân nhắc các cuộc tấn công dữ dội mới, bao gồm cả các mục tiêu hạ tầng năng lượng của Iran, trong khi Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đã sẵn sàng cho cuộc tấn công quốc gia Hồi giáo, với sức mạnh và năng lực chưa từng thấy kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai.

Bên cạnh các hành động quân sự, Mỹ và Israel cũng cân nhắc triển khai một kế hoạch phong tỏa đường bộ đối với Iran nhằm gia tăng sức ép kinh tế lên Tehran, trong bối cảnh Washington cho rằng biện pháp phong tỏa trên biển tại Eo biển Hormuz đã phát huy gần như tối đa hiệu quả. Tuy nhiên, nếu được triển khai, kế hoạch phong tỏa đường bộ sẽ đòi hỏi sự hợp tác của toàn bộ các quốc gia có chung biên giới với Iran, và đây sẽ là thách thức rất lớn, bởi các nước này có nguy cơ đối mặt những biện pháp đáp trả từ Tehran.

Đáp lại các động thái leo thang quân sự của Mỹ, Iran luôn khẳng định lập trường cứng rắn và chuẩn bị sẵn sàng cho mọi kịch bản đối đầu. Iran cũng cảnh báo các nước trong khu vực không hợp tác với Washington, và những quốc gia đóng vai trò “lá chắn phòng thủ” cho Mỹ có thể bị cuốn vào xoáy xung đột.

Nhiều nước trong khu vực kêu gọi Washington cân nhắc lại các phương án quân sự đối với Iran, ưu tiên đối thoại nhằm tránh làm gia tăng bất ổn. Các bên trung gian đang thúc đẩy một thỏa thuận nhằm khôi phục Bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran được ký hồi trung tuần tháng 6. Thỏa thuận này sẽ bảo đảm Eo biển Hormuz được mở lại trong vòng 60 ngày mà không áp dụng bất kỳ khoản phí quá cảnh nào, đồng thời tái lập lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran sau khi các cam kết trước đó đổ vỡ. Nguyên nhân khiến bản ghi nhớ trước đây không được thực thi là do hai bên có cách hiểu khác nhau về quy chế hoạt động tại Eo biển Hormuz. Washington cho rằng, tuyến hàng hải này phải được mở hoàn toàn, còn Tehran vẫn khẳng định có quyền kiểm soát và điều phối các tuyến lưu thông của tàu thuyền đi qua khu vực.

Trong lúc dư luận lo ngại về một cuộc chiến quy mô lớn hơn của Mỹ giội xuống Iran thì Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ và Israel đồng ý tạm hoãn mọi cuộc tấn công mới, với điều kiện đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột một cách nhanh chóng. Theo người đứng đầu Nhà trắng, thỏa thuận sẽ phải bao gồm việc mở cửa ngay lập tức, hoàn toàn và toàn diện Eo biển Hormuz, và chấm dứt mối đe dọa hạt nhân từ Iran.

Mặc dù Tổng thống Trump tuyên bố tạm hoãn tấn công Iran để nhường chỗ cho các cuộc đàm phán và các nỗ lực ngoai giao đang diễn ra, song trên thực tế đã có những nhận định về những áp lực mà hải quân Mỹ đang phải đối mặt. Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ (EUCOM), Tướng Alexus Grynkewich đã cảnh báo Lầu Năm góc rằng, lực lượng hải quân đang được triển khai tại Trung Đông hiện không đủ khả năng vừa bảo vệ lãnh thổ Mỹ vừa tiếp tục duy trì năng lực đánh chặn tên lửa đạn đạo nhằm bảo vệ Israel. Nếu không được tăng cường lực lượng, quân đội Mỹ có thể phải ưu tiên bảo vệ lãnh thổ trong nước, thay vì tiếp tục duy trì đầy đủ lá chắn phòng thủ hỗ trợ Israel.

Việc Tổng thống Mỹ tuyên bố hoãn các hoạt động quân sự mới nhằm vào Iran và xác nhận hai bên sẽ nối lại đàm phán làm dấy lên hy vọng căng thẳng tại Trung Đông hạ nhiệt và hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz sớm được khôi phục. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, rủi ro địa chính trị vẫn còn hiện hữu. Dù Mỹ tạm thời tháo “ngòi nổ” một chiến dịch quân sự mới nhằm vào Iran, song Tehran vẫn tuyên bố sẽ coi “các mối đe dọa” từ Mỹ làm cơ sở để nâng cao trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Các cuộc đàm phán Mỹ-Iran sắp tới tiếp tục đối mặt nhiều trở ngại, trong khi những vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền ở vùng Vịnh chưa chấm dứt.

ANH THƯ