Không gian văn hóa Hồ Chí Minh: Mạch nguồn trong đời sống

Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh không chỉ là lập nên những tủ sách, góc trưng bày. Điều quan trọng hơn là đưa tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người đến gần đời sống để mỗi người dân có thể tìm hiểu, cảm nhận và học Bác từ những điều bình dị, gần gũi nhất.

Những không gian gần gũi

Bạn Nguyễn Thị Nga, sinh viên năm thứ 2 Trường Đại học Nông Lâm TPHCM, đều đặn đến Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại điểm văn hóa cộng đồng khu phố 11, phường Linh Xuân (đặt trong quán cà phê Mai Vàng) để tìm đọc sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ban đầu, Nga đến đây tìm thêm tài liệu phục vụ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh. Sau vài lần ghé lại, nơi này trở thành địa chỉ quen thuộc mỗi khi Nga cần tra cứu tư liệu hoặc muốn đọc thêm những câu chuyện về Bác.

Không gian chỉ rộng khoảng 30m2 nhưng được bố trí khoa học, trưng bày nhiều hình ảnh, sách và tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhiều người đến uống cà phê có thể ghé đọc sách, tìm hiểu tư liệu; sinh viên quanh khu vực cũng có thêm một địa chỉ gần trường để học tập, tra cứu.

Ý tưởng xây dựng không gian này được bà Phạm Thị Nhàn, Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng Ban Công tác Mặt trận khu phố 11, phường Linh Xuân, ấp ủ suốt 2 năm. Trước đó, khu phố đã xây dựng một Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại trụ sở, kết hợp trưng bày hiện vật văn hóa của một số đồng bào dân tộc.

Từ hiệu quả của mô hình đầu tiên, bà Phạm Thị Nhàn cùng cán bộ khu phố nghĩ đến việc mở thêm một địa chỉ gần gũi hơn, đặt ngay trong quán cà phê Mai Vàng để người dân có thể ghé vào một cách tự nhiên trong sinh hoạt hàng ngày. Có thời điểm kế hoạch phải tạm dừng do việc sắp xếp đơn vị hành chính, nhưng bà Nhàn vẫn tìm hiểu cách làm ở nhiều nơi, sưu tầm từng đầu sách và tư liệu rồi cùng các đảng viên, mạnh thường quân từng bước hoàn thiện không gian.

Theo bà Nhàn, điều cán bộ khu phố trăn trở nhất là làm sao để người dân chủ động bước vào Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, dành thời gian đọc sách, tìm hiểu tư liệu và xem đây như một địa chỉ văn hóa quen thuộc của khu dân cư. Bởi vậy, ngay từ những ngày đầu đưa vào hoạt động, khu phố đã tổ chức các buổi đọc sách cho thiếu nhi, tạo điều kiện để sinh viên tìm hiểu, tra cứu tài liệu.

Bà Đoàn Thị Kim Oanh, Bí thư Chi bộ khu phố 11, cho biết thêm, thời gian tới, các buổi sinh hoạt chi bộ cũng sẽ được tổ chức tại Không gian văn hóa Hồ Chí Minh. Trong mỗi kỳ sinh hoạt, đảng viên cùng kể chuyện về Bác, tìm hiểu thêm tư liệu qua hệ thống mã QR, sau đó trao đổi, liên hệ với những công việc cụ thể đang đặt ra tại khu phố. Qua đó, việc học tập và làm theo Bác được gắn với công việc hàng ngày và trách nhiệm của mỗi đảng viên tại địa bàn dân cư.

Sau thời gian triển khai và lan tỏa, đến nay TPHCM có gần 7.700 Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại trường học, cơ quan, đơn vị, khu dân cư, không gian công cộng, hộ gia đình, cơ sở tôn giáo, lực lượng vũ trang, cơ sở kinh doanh... cho thấy tinh thần học Bác không còn bó hẹp ở một số không gian cố định mà đã xuất hiện nhiều nơi, gần gũi với mọi tầng lớp nhân dân.

Từ từng mô hình đến mạng lưới rộng khắp

Nếu ở phường Linh Xuân, một góc đọc sách giữa khu dân cư đang trở thành địa chỉ quen thuộc của sinh viên và người dân thì tại phường Minh Phụng, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh lại tạo sức hút bằng những trải nghiệm công nghệ.

Theo mẹ đến tham quan, em Nguyễn Hoàng An (10 tuổi) nhanh chóng bị cuốn hút bởi những hình ảnh về cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện lên qua công nghệ thực tế ảo (VR) và bảo tàng 3D. Mỗi khi bắt gặp một địa danh, một sự kiện lịch sử, em Hoàng An lại quay sang hỏi mẹ. Trước khi ra về, em còn nán lại ở giá sách thiếu nhi để lật xem những cuốn sách viết về Bác.

Theo ông Đặng Hiếu, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Minh Phụng, đây cũng là điều địa phương hướng tới khi xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh theo hướng mở. Bên cạnh hệ thống sách, hình ảnh và tư liệu, phường đưa vào các ứng dụng công nghệ, tổ chức ngày hội đọc sách và nhiều hoạt động cộng đồng để mỗi nhóm đối tượng có cách tiếp cận phù hợp. Trẻ em có thể tìm hiểu lịch sử qua những trải nghiệm sinh động; phụ huynh có thêm dịp cùng con đọc sách, tìm hiểu về Bác; người cao tuổi có thêm một điểm sinh hoạt văn hóa. Từ đó, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh từng bước trở thành một địa chỉ gần gũi trong đời sống khu dân cư.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Đường sách TPHCM, cho biết, với đặc thù là một không gian văn hóa mở giữa lòng thành phố, Đường sách vừa là nơi giới thiệu, mua bán, đọc sách, vừa là điểm đến thu hút đông đảo người dân, du khách, học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên. Từ cách tiếp cận đó, những hoạt động trưng bày sách, hình ảnh, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh được tổ chức thường xuyên, nhất là vào các dịp lễ, sự kiện quan trọng. Những tác phẩm của Bác, sách viết về Bác và các ấn phẩm phục vụ việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được đưa đến bạn đọc bằng nhiều hình thức trực quan sinh động.

“Hiệu quả của những hoạt động này là tạo ra một “điểm chạm” để công chúng, đặc biệt là người trẻ, chủ động tìm hiểu sâu hơn. Khi những tác phẩm, hình ảnh, tư liệu về Bác được đặt trong một không gian mở, gần gũi, người dân có thể tham quan, đọc, trao đổi và lựa chọn những cuốn sách phù hợp với nhu cầu học tập, rèn luyện của mình. Sự tự nhiên, cởi mở ấy giúp những giá trị lịch sử, văn hóa về Chủ tịch Hồ Chí Minh được lan tỏa gần gũi hơn trong đời sống”, ông Lê Hoàng đúc kết.

Tại Đường sách thành phố Thủ Đức, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh được bố trí thành khu vực trưng bày riêng với hàng trăm tác phẩm của Bác, sách viết về Bác cùng nhiều hình ảnh, tư liệu và màn hình giới thiệu trực quan; thu hút đông học sinh, đoàn viên, thanh niên đến tham quan, sinh hoạt và tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

TS NGUYỄN THỊ VIỆT HÀ, giảng viên môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, Trường Đại học Sài Gòn:

Những giá trị trở thành nếp sống

Những năm gần đây, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh ngày càng hiện diện đa dạng trong đời sống. Từ cơ quan, trường học, đơn vị, mô hình này từng bước được mở rộng đến khu dân cư, nhà dân, công viên và nhiều điểm sinh hoạt cộng đồng. Sự mở rộng ấy cũng tạo thêm những cách tiếp cận gần gũi hơn với tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh. Việc tìm hiểu về Bác vì thế không còn bó hẹp trong các buổi học tập, sinh hoạt chính trị mà ngày càng hiện diện trong đời sống hàng ngày.

Qua những câu chuyện về cách Bác sống, làm việc, ứng xử với mọi người, mỗi người có thể soi chiếu lại cách nghĩ, cách sống và cách ứng xử của mình. Trong gia đình, đó là cách cha mẹ giáo dục con cái, cách các thành viên quan tâm, tôn trọng nhau; trong cộng đồng, đó là thái độ biết lắng nghe, chia sẻ và có trách nhiệm với công việc chung.

Những thay đổi đó không hình thành sau một buổi tham quan hay một lần đọc sách, mà được bồi đắp qua quá trình tiếp xúc, suy ngẫm và thực hành thường xuyên. Vì vậy, ý nghĩa của Không gian văn hóa Hồ Chí Minh đang dần vượt ra ngoài chức năng trưng bày, giới thiệu tư liệu. Khi hiện diện trong những địa điểm quen thuộc, không gian ấy tạo thêm cơ hội để các giá trị về tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh thấm dần vào suy nghĩ, cách ứng xử và nếp sống của mỗi người.

Bà HUỲNH NGỌC VÂN, Giám đốc Bảo tàng Áo dài (TPHCM), nguyên Giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh

Học Bác từ những điều bình dị, gần gũi nhất

Một trong những điều ở Bác Hồ mà tôi càng tìm hiểu càng thấy sâu sắc là tư tưởng ngoại giao hòa bình, tình yêu hòa bình và tinh thần hoạt động vì hòa bình. Tôi đã dành khoảng 5-6 năm tìm kiếm, nghiên cứu tư liệu tại kho lưu trữ của Thông tấn xã Việt Nam.

Năm 2015, khi nguồn tư liệu đã tương đối đầy đủ, tôi cùng các cộng sự ở Bảo tàng Chứng tích chiến tranh thực hiện triển lãm Khát vọng hòa bình của Hồ Chí Minh. Khi lựa chọn tư liệu, tôi không chủ ý tìm những hình ảnh mang tính sự kiện hay chính trị mà đặc biệt chú ý đến những khoảnh khắc đời thường của Bác, như Bác với trẻ em, với người dân các nước… Chính những hình ảnh rất đỗi bình dị ấy giúp người xem cảm nhận rõ hơn một Bác Hồ gần gũi, nhân văn và luôn hướng về con người.

Đến nay, triển lãm vẫn được tổ chức lưu động, phối hợp với nhiều đơn vị để tiếp tục giới thiệu, lan tỏa những giá trị về hòa bình. Ở những hoạt động triển lãm khác, chúng tôi cũng thường bắt đầu từ một tấm hình, một câu chuyện cụ thể về Bác. Khi người xem cảm nhận được câu chuyện phía sau mỗi hình ảnh, sự đồng cảm cũng đến một cách tự nhiên.

Từ quá trình đó, tôi cho rằng việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh cần tránh rập khuôn, làm đồng loạt theo một cách giống nhau. Mỗi đơn vị có thể lựa chọn nội dung phù hợp với đặc điểm, mục tiêu và không gian hoạt động của mình. Với Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, chúng tôi lựa chọn câu chuyện về hòa bình, bởi đó cũng là giá trị mà bảo tàng muốn nhấn mạnh và lan tỏa.

Mỗi người có thể học ở Bác từ nhiều khía cạnh khác nhau. Quan trọng là chọn được một điều mình thực sự tâm đắc và kiên trì thực hành trong cuộc sống. Với tôi, đó là tình yêu hòa bình và tinh thần hoạt động vì hòa bình.

THU HƯỜNG - DIỄM MI