Khi thể chế trở thành bệ phóng cho hành động

Trao chiến lược và đòn bẩy phát triển

Năm học 2026 – 2027, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đứng trước cột mốc lịch sử mang tính bước ngoặt: Đây là năm học đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và sơ kết một năm thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đào tạo. Mọi chủ trương, cơ chế tài chính ưu đãi vượt trội và tư duy quản trị mới đang đồng loạt chuyển hướng mạnh mẽ từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực thi hiệu quả, lấy sự tiến bộ của người học, sự yên tâm của nhà giáo và chất lượng nguồn nhân lực làm thước đo duy nhất.  

Những ngày cuối tháng 8/2026, khi ngành giáo dục đang gấp rút hoàn thiện những khâu chuẩn bị cuối cùng để đón ngày toàn dân đưa trẻ đến trường, không khí làm việc tại các cơ quan Trung ương diễn ra vô cùng dồn dập. Chỉ ít ngày trước khi diễn ra Hội nghị tổng kết năm học 2025 – 2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026 – 2027, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo để đánh giá một năm thực hiện Kết luận số 91 và Nghị quyết 71-NQ/TW.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước ghi nhận những nỗ lực to lớn của ngành trong việc duy trì ổn định hệ thống dạy học, sắp xếp tổ chức bộ máy và mở đường về thể chế. Tuy nhiên, người đứng đầu Đảng, Nhà nước cũng thẳng thắn chỉ rõ: Ngành Giáo dục chủ yếu mới tạo nền tảng và mở đường; những chuyển biến thực chất về chất lượng giáo dục, về môi trường làm việc của người thầy, năng lực của người học và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia vẫn chưa thực sự rõ nét...

Tiếp thu sâu sắc các chỉ đạo chiến lược, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn khẳng định, ngành xác định năm học 2026 - 2027 sẽ chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện với phương châm hành động: "Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất". Khẩu hiệu này không nằm trên giấy tờ mà được cụ thể hóa thành từng kế hoạch, mục tiêu, chỉ số đo lường hiệu suất và sản phẩm cụ thể tại từng cơ sở giáo dục trên khắp cả nước.

Nhà nước cam kết bảo đảm bố trí tối thiểu 20% tổng ngân sách nhà nước cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Ngay trong năm 2026, ngân sách chi thường xuyên giáo dục ước đạt 450.000 tỷ đồng (chiếm khoảng 15% tổng chi ngân sách). Khi cộng với các khoản chi đầu tư phát triển, tổng nguồn lực từ ngân sách nhà nước chính thức vượt mốc 20%. Đây là con số kỷ lục, khẳng định sự ưu tiên tuyệt đối của Đảng và Nhà nước dành cho sự nghiệp trồng người.

Để tạo đòn bẩy cho giáo dục phát triển bứt phá, vấn đề tài chính và bố trí nguồn lực giữ vai trò quyết định. Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn khẳng định sự ưu tiên tuyệt đối của Đảng, Nhà nước dành cho sự nghiệp trồng người theo đúng tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Bên cạnh việc cấp vốn trực tiếp, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ GD&ĐT nghiên cứu, áp dụng hàng loạt thể chế tài chính ưu đãi vượt trội ở mức cao nhất. Sắp tới, các quy định pháp luật về thuế, phí và đất đai sẽ tiếp tục được sửa đổi sâu rộng.  

Theo đó, miễn hoàn toàn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các cơ sở giáo dục công lập; miễn, giảm tiền thuê đất, sử dụng đất ở mức tối đa cho cả cơ sở công lập và tư thục hoạt động vì mục đích phi lợi nhuận; rà soát chính sách ưu đãi thuế thu nhập cá nhân và tiền lương đối với nhà giáo nhằm tăng thu nhập thực tế cho lực lượng lao động trực tiếp trong ngành.

Biến điểm nghẽn thành cơ hội bứt phá

Bên cạnh những con số tài chính ấn tượng, toàn ngành cũng nhìn thẳng vào những điểm nghẽn hạ tầng và nhân sự đang hiện hữu để tìm giải pháp căn cơ.

Theo Bộ GD&ĐT, sau quá trình rà soát và sắp xếp lại mạng lưới trường lớp toàn quốc, ngành Giáo dục vẫn đối mặt với những thách thức không nhỏ. Đó là, cả nước dự kiến cần bổ sung hơn 43.000 chỉ tiêu giáo viên mầm non và phổ thông; Thiếu gần 45.700 phòng học và hơn 27.000 phòng chức năng; danh mục thiết bị dạy học tối thiểu hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 50,6% nhu cầu thực tế (nhiều địa phương miền núi đạt dưới 50%).

Để giải quyết triệt để bài toán này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 37/NQ-CP về cơ cấu tổ chức và sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập. Một trong những đột phá lớn nhất là chính sách xử lý tài sản công dôi dư sau sáp nhập. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ quỹ nhà, đất dôi dư từ các cơ quan hành chính sau khi tinh giản bộ máy để ưu tiên chuyển giao toàn bộ cho ngành giáo dục và y tế.

Về mặt nhân sự, việc tinh gọn bộ máy sáp nhập trường lớp đã giúp giảm khoảng 32.000 vị trí hiệu trưởng và phó hiệu trưởng không cần thiết. Số cán bộ quản lý này được điều chuyển, bồi dưỡng chuyên môn để quay lại làm công tác giảng dạy trực tiếp, vừa giúp tinh gọn bộ máy vừa bổ sung nguồn lực giáo viên đang thiếu hụt tại cơ sở.

Đồng thời, Bộ Tài chính đã ban hành hướng dẫn chi tiết về cơ chế tài chính, bảo đảm nguồn kinh phí giải quyết chính sách tinh giản biên chế phát sinh, giúp các địa phương chủ động xử lý triệt để mà không làm ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học.

Nhằm chuyển đổi tận gốc phương thức quản lý từ hành chính thụ động sang quản trị phát triển hiện đại, Bộ GD&ĐT đang khẩn trương hoàn thiện và chuẩn bị ban hành Bộ chỉ số phát triển giáo dục đào tạo bao gồm 3 trụ cột cốt lõi:

Bộ chỉ số này sẽ kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục, tạo nên công cụ điều hành minh bạch. Thay vì báo cáo thành tích định kỳ mang tính hình thức, cấp quản lý có thể theo dõi biến động chất lượng giáo dục theo thời gian thực, giao chỉ tiêu cụ thể và quy trách nhiệm rõ ràng cho từng địa phương, từng hiệu trưởng. Đây chính là chiếc chìa khóa thể chế để hiện thực hóa tinh thần "chuyển biến thực chất" mà lãnh đạo Đảng và Chính phủ đã chỉ đạo.

Năm học 2026 – 2027 mở ra với một tâm thế hoàn toàn mới. Thể chế đã được tháo gỡ, nguồn lực tài chính đã được kích hoạt ở mức cao nhất, tư duy quản trị đã được nâng tầm. Sự chuẩn bị chủ động và toàn diện này là bệ phóng vững chắc để giáo dục Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.