Khác mục tiêu không đồng nghĩa cần hai kỳ thi độc lập

TPO - Chia sẻ với Tiền Phong, PGS.TS. Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) nhìn nhận, câu hỏi đặt ra hiện nay không chỉ là có nên tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học hay không, mà còn làm thế nào để vừa bảo đảm chất lượng đánh giá quốc gia, vừa phát huy quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học, đồng thời giảm áp lực cho người học và xã hội.

Không cần hai kỳ thi độc lập

Theo PGS.TS Võ Văn Minh, trong một hệ thống giáo dục có hàng triệu học sinh học tập ở những điều kiện rất khác nhau giữa các vùng miền, Nhà nước cần có một chuẩn đánh giá chung, khách quan và đáng tin cậy để biết học sinh đã đạt được những gì sau 12 năm giáo dục phổ thông. Nếu không, sẽ rất khó có được một bức tranh đủ tin cậy về chất lượng giáo dục phổ thông trên phạm vi cả nước.

Từ dữ liệu của kỳ thi, chúng ta có thể nhìn thấy chất lượng giáo dục ở từng địa phương, nhận diện những khoảng cách về cơ hội học tập, đánh giá tác động của chương trình giáo dục phổ thông. Đồng thời có cơ sở để điều chỉnh chính sách, chương trình, phương pháp dạy học và đào tạo giáo viên.

PGS.TS. Võ Văn Minh phân tích thêm, đánh giá tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học là hai mục tiêu khác nhau. Một bên là trách nhiệm của Nhà nước trong việc xác nhận học sinh đã đạt chuẩn đầu ra của giáo dục phổ thông, bên kia là quyền tự chủ của các trường đại học trong việc lựa chọn những thí sinh phù hợp với đặc thù ngành nghề và sứ mạng đào tạo. Tuy nhiên, khác mục tiêu không đồng nghĩa với phải tổ chức hai kỳ thi độc lập.

“Điều chúng ta cần xây dựng là một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia có độ tin cậy cao, đủ sức phản ánh năng lực học sinh và tạo ra một mặt bằng đánh giá chung. Trên nền tảng đó, các trường đại học được quyền quyết định mức độ sử dụng kết quả kỳ thi, hoặc kết hợp thêm các phương thức đánh giá khác đối với những ngành đào tạo đặc thù. Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đang lựa chọn: Nhà nước bảo đảm một chuẩn chung, còn các trường thực hiện quyền tự chủ trong tuyển sinh”, thầy Minh nói.

Xây dựng “hạ tầng khảo thí quốc gia”

PGS.TS. Võ Văn Minh mô tả kỳ thi chuẩn hóa quốc gia trong tương lai có thể theo ba tầng.

Tầng thứ nhất là chuẩn chung quốc gia. Nhà nước xây dựng một chuẩn đánh giá thống nhất, một ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, quy trình khảo thí khoa học và hệ thống dữ liệu đủ tin cậy.

Tầng thứ hai là sự linh hoạt của người học. Có thể nghiên cứu lộ trình để kỳ thi được tổ chức linh hoạt hơn về thời gian, hình thức và cách thức dự thi, phù hợp với điều kiện thực tế và sự phát triển của công nghệ. Về lâu dài, có thể hướng tới các hình thức thi trên máy tính, tổ chức nhiều đợt hoặc theo từng môn, nhưng cần có lộ trình thận trọng, đặc biệt quan tâm đến sự chênh lệch điều kiện hạ tầng số giữa các vùng miền.

Tầng thứ ba là quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học. Các trường đại học cần được quyền lựa chọn nguồn dữ liệu và phương thức tuyển sinh phù hợp với sứ mạng, ngành đào tạo và yêu cầu đầu vào của mình.

Có ngành có thể sử dụng kết quả kỳ thi chuẩn hóa quốc gia; có ngành cần thêm bài thi năng khiếu, đánh giá năng lực hoặc phỏng vấn; có những ngành đặc thù cần những phương thức đánh giá riêng.

“Tuy nhiên, nếu mỗi trường sử dụng một phương thức, một thang đo, một cách quy đổi khác nhau mà không có cơ chế bảo đảm tương đương, thì cuối cùng người chịu chi phí lớn nhất vẫn là học sinh và gia đình. Vì vậy, Nhà nước cần xây dựng một “hạ tầng khảo thí quốc gia” đủ mạnh để các trường có thể tự chủ nhưng vẫn vận hành trong một hệ sinh thái minh bạch, công bằng và có khả năng so sánh”, thầy phân tích thêm.

Muốn có một kỳ thi chuẩn hóa đúng nghĩa thì phải đầu tư bài bản cho khoa học khảo thí: xây dựng ngân hàng câu hỏi có độ tin cậy cao; chuẩn hóa quy trình ra đề, thử nghiệm và phân tích câu hỏi; nghiên cứu độ khó, độ phân biệt; xây dựng các phương pháp quy đổi kết quả phù hợp; tăng cường phân tích dữ liệu và kiểm soát các bất thường. Cùng với đó, cần ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ chu trình khảo thí.

Đặc biệt, kết quả kỳ thi không nên chỉ dừng lại ở điểm số của từng thí sinh. Nếu được quản trị tốt, dữ liệu có thể trở thành nguồn thông tin rất giá trị cho việc nghiên cứu chất lượng giáo dục, hoạch định chính sách, cải tiến chương trình và nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên.

Trong tương lai, cần xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu giáo dục quốc gia, trong đó dữ liệu từ giáo dục phổ thông có thể kết nối, ở mức phù hợp và bảo đảm quyền riêng tư, với dữ liệu của giáo dục đại học và thị trường lao động.

Từ đó có thể nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa chất lượng đầu vào, quá trình đào tạo và kết quả đầu ra. Đó mới là giá trị lâu dài của một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia trong kỷ nguyên số.

"Trong bối cảnh hiện nay, khi các trường đại học ngày càng được trao quyền tự chủ tuyển sinh, thì một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia càng có ý nghĩa. Nó tạo ra một mặt bằng tham chiếu chung để các cơ sở giáo dục đại học có thể sử dụng khi cần thiết, thay vì mỗi trường phải tự xây dựng một kỳ thi riêng và học sinh phải tham gia quá nhiều kỳ thi.

Như vậy, tôi cho rằng tự chủ tuyển sinh đại học và duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT không phải là hai lựa chọn loại trừ nhau. Ngược lại, một kỳ thi chuẩn hóa tốt sẽ tạo nền tảng dữ liệu chung để quyền tự chủ tuyển sinh của các trường được thực hiện một cách minh bạch, khoa học và có trách nhiệm hơn", PGS.TS. Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng).

Bình chọn

Có nên tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học?

1. Nên tách kỳ thi tốt nghiệp riêng với kỳ thi tuyển sinh đại học 2. Không nên tách 3. Bỏ kỳ thi tốt nghiệp, chỉ tổ chức kỳ thi tuyển sinh đại hoc 4. Ý kiến khác