Đón liệt sĩ Đào Xuân Huân từ đại ngàn Quảng Bình về với gia đình

Liệt sĩ Đào Xuân Huân sinh năm 1947 ở Hải Phòng, nhập ngũ khi mới 19 tuổi. Trên đường hành quân vào chiến trường miền Nam năm 1971, đoàn xe bị máy bay địch ném bom tại Quảng Bình. Ông cùng nhiều đồng đội hy sinh sau khi được đưa vào bệnh viện dã chiến cấp cứu. Năm 1972, gia đình chỉ nhận được giấy báo tử với dòng thông tin ngắn ngủi: "Hy sinh tại mặt trận phía Nam".

Suốt hơn 40 năm, gia đình không biết ông được an táng ở đâu. Chỉ đến năm 2014, từ hồ sơ lưu trữ của Bộ Tư lệnh Công binh, anh Sức mới biết bác mình hy sinh tại Km1+500, đường 14, xã Kim Thủy, huyện Lệ Thủy, Quảng Bình. Chỉ một dòng địa danh ấy đã thôi thúc người cháu trẻ lập tức lên đường.

Một mình lái xe máy từ Hải Phòng vào Quảng Bình, anh mang theo một can xăng dự phòng vì biết phía trước là rừng sâu, không có cây xăng, không có dân cư. Suốt gần nửa tháng, ngày nào anh cũng chạy dọc tuyến từ Đồng Hới đến Nghĩa trang Trường Sơn, len lỏi khắp những con đường mòn, hỏi từng người dân, từng cán bộ địa phương.

Nhưng không ai biết "đường 14" mà hồ sơ ghi ở đâu. Hồ sơ lưu trữ tại xã cũng không còn vì đã bị cháy từ nhiều năm trước. Mọi dấu vết gần như biến mất. Đó là khu vực rừng sâu, thưa vắng người ở.

Đến những ngày cuối cùng của chuyến đi đầu tiên, khi gần như chuẩn bị trở về, anh Sức phát hiện một lối mòn cũ. Giữa rừng cây um tùm, anh nhận ra dấu vết của con đường từng có xe qua lại từ nhiều năm trước. "Hai bên vẫn còn hằn vết bánh xe cũ, ở giữa gồ lên. Tôi nghĩ đây chính là con đường năm xưa bộ đội từng đi", anh Sức kể

Từ đường Hồ Chí Minh, anh đo khoảng cách vào đúng khoảng 1,5 km - trùng với thông tin "km 1+500" trong hồ sơ. 

Từ năm 2014 đến năm 2022, năm nào anh cũng trở lại Quảng Bình một đến hai lần. Có chuyến đi kéo dài hàng tuần. Chuyến đầu còn có bố đi cùng, nhưng sau đó tuổi cao, sức yếu, bố anh không thể tiếp tục đồng hành. Ban ngày rong ruổi khắp rừng tìm dấu vết, tối xin ngủ nhờ tại đồn biên phòng, ăn cơm cùng các chiến sĩ rồi sáng hôm sau lại tiếp tục lên đường.

Lúc ấy anh mới ngoài 30 tuổi, vừa lập gia đình. Mỗi chuyến đi đều tự bỏ tiền túi, không có bất kỳ khoản hỗ trợ nào. May mắn anh có sự hậu thuẫn của người vợ trẻ động viên chồng tiếp tục hành trình, nỗ lực hết sức mình đưa người bác thân yêu trở về.

"Nhiều thế hệ trong gia đình đều đau đáu muốn đưa bác về nhưng không ai biết phải bắt đầu từ đâu. Đến khi có chút thông tin, tôi nghĩ mình phải đi bằng được. Đó là trách nhiệm của người còn sống", anh chia sẻ.

Cuối năm 2022, sau nhiều lần khảo sát, anh Sức đề nghị Bộ Tư lệnh Công binh cử cán bộ vào hiện trường xác minh. Sau khi xác định vị trí, đoàn công tác lập biên bản, bàn giao cho cơ quan chức năng tỉnh Quảng Bình để tổ chức quy tập. Tuy nhiên, đội quy tập khi đó đang làm nhiệm vụ ở nơi khác nên phải chờ thêm một thời gian.

Đến khi đội quy tập trở lại khu vực Kim Thủy đầu năm 2024, anh Sức lập tức nhận được điện thoại từ người quen ở đồn biên phòng. Hôm sau anh có mặt tại hiện trường. Ba ngày sau khi khai quật, đội quy tập phát hiện ngôi mộ đầu tiên.

Cuối đợt quy tập, sáu ngôi mộ của các liệt sĩ hy sinh cùng trận bom năm xưa lần lượt được tìm thấy. Tuy nhiên, do thời gian quá dài, chỉ bốn mẫu hài cốt còn đủ điều kiện giám định ADN. Hai mẫu còn lại đã phân hủy nghiêm trọng.

Để xác định danh tính, anh Sức liên hệ Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam. Hồ sơ được tiếp nhận và chuyển tới Viện Pháp y quốc gia để thực hiện giám định ADN bằng nguồn kinh phí hỗ trợ. Gia đình lấy mẫu đối chứng từ người chị gái cùng mẹ với liệt sĩ Đào Xuân Huân nhằm tăng độ chính xác. Sau khoảng bốn tháng chờ đợi, kết quả trả về xác nhận danh tính liệt sĩ. Gia đình, người thân đưa liệt sĩ Đào Xuân Huân trở về quê nhà Hải Phòng.

Tháng 3/2025, sau 54 năm nằm lại giữa đại ngàn Quảng Bình và sau 11 năm người cháu bền bỉ tìm kiếm, liệt sĩ Đào Xuân Huân cuối cùng đã được trở về quê hương.

"Đưa được bác về, cả gia đình vỡ òa. Ông bà nội không còn nữa, nhưng bố mẹ tôi và các anh em ai cũng thấy như đã hoàn thành tâm nguyện của nhiều thế hệ", anh Sức xúc động.

Đối với anh, hành trình ấy không chỉ là 11 năm tìm kiếm một hài cốt liệt sĩ. Đó là 11 năm của những chuyến xe máy xuyên Việt, những đêm ngủ nhờ đồn biên phòng, những lần lạc giữa rừng sâu chỉ vì một niềm tin duy nhất: người thân của mình vẫn đang chờ được trở về.

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ ngày liệt sĩ Đào Xuân Huân ngã xuống và 11 năm bền bỉ rong ruổi khắp những cánh rừng Trường Sơn, hành trình tìm kiếm cuối cùng cũng khép lại bằng cuộc đoàn tụ mà nhiều thế hệ trong gia đình đã mòn mỏi chờ đợi. Điều đưa người lính trở về không chỉ là những tiến bộ của giám định ADN hay sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, mà còn là tình thân chưa bao giờ nguôi ngoai và sự kiên trì của một người cháu quyết không từ bỏ.

Từ vài dòng hồ sơ tưởng chừng vô nghĩa, những chuyến xe máy xuyên Việt, những đêm ngủ nhờ đồn biên phòng, đến khoảnh khắc cầm trên tay kết quả giám định ADN, mỗi bước đi đều được đánh đổi bằng thời gian, công sức và niềm tin. Câu chuyện của gia đình anh Đào Công Sức là minh chứng rằng, dù chiến tranh đã lùi xa, hành trình đưa những người lính trở về vẫn đang tiếp diễn. Và chừng nào còn những người thân đau đáu đi tìm, còn những nhà khoa học, những cán bộ quy tập âm thầm cống hiến, thì hy vọng về một ngày các liệt sĩ được trở về với tên tuổi và quê hương vẫn sẽ không bao giờ tắt.

Tác giả:

Tô Hội