Địa phương có tuổi thọ trung bình tăng hơn 10 năm sau nửa thế kỷ: Cao hơn bình quân cả nước, người dân được hưởng nhiều quyền lợi

Theo một cách nói khác, sau gần nửa thế kỷ, người dân tại thành phố này đã có thêm một thập kỷ cuộc đời.

Từ mức 66 tuổi vào cuối thập niên 1970, tuổi thọ trung bình của người dân TP.HCM hiện đã tiến sát 77 tuổi. Sống lâu hơn là một thành tựu đáng chú ý, nhưng cũng đặt ra câu hỏi mới: Làm thế nào để những năm tuổi thọ tăng thêm cũng là những năm sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng?

Tuổi thọ trung bình tăng mạnh mẽ

Năm 1979, tuổi thọ trung bình của người dân TP.HCM vào khoảng 66 tuổi. Đến năm 2025, con số này đã đạt 76,7 tuổi, tăng 10,7 năm và cao hơn khoảng 2 tuổi so với bình quân cả nước là 74,7 tuổi.

Đà cải thiện này gắn với những thay đổi lớn về điều kiện sống, chất lượng dân số và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Theo Chi cục Dân số TP.HCM, các chương trình sàng lọc và chăm sóc sức khỏe ngày càng được triển khai đồng bộ, góp phần nâng tuổi thọ người dân.

Nhưng khi tuổi thọ đã tiến sát mốc 77, mọi người cũng bắt đầu quan tâm tới số năm sống khỏe mạnh.

Theo Kế hoạch thực hiện Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 tại TP.HCM giai đoạn 2026-2030, tuổi thọ khỏe mạnh của người dân thành phố năm 2025 ở mức 67 năm. Mục tiêu đến năm 2030 là đưa tuổi thọ bình quân lên 77 tuổi, trong đó có ít nhất 68 năm sống khỏe mạnh.

Như vậy, mục tiêu của một đô thị có tuổi thọ cao không đơn thuần là kéo dài cuộc đời, mà còn phải kéo dài quãng thời gian con người có thể sống khỏe.

Mỗi người cao tuổi thường mắc đồng thời 3-4 bệnh mạn tính

Theo Chi cục Dân số TP.HCM, thành phố chính thức bước vào thời kỳ già hóa dân số từ năm 2017. Sau khi mở rộng địa giới, năm 2025, TP.HCM có 1.572.988 người cao tuổi, tương đương 11,4% dân số và là địa phương có số người cao tuổi lớn nhất cả nước.

Con số này được dự báo còn tăng nhanh. Đến năm 2039, TP.HCM có thể có khoảng 3 triệu người cao tuổi. Đến 2049, quy mô này có thể đạt khoảng 4,6 triệu người. Điều đó đồng nghĩa bài toán sức khỏe tuổi trung niên và tuổi già sẽ ngày càng quan trọng.

Tại Việt Nam, mỗi người cao tuổi thường mắc đồng thời 3-4 bệnh mạn tính và có thể trải qua khoảng 10-14 năm sống chung với bệnh tật. Các bệnh lý cũng thường không xuất hiện riêng lẻ. Khi tuổi càng cao, nguy cơ nhiều bệnh cùng tồn tại khiến nhu cầu khám chữa bệnh, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn tăng theo.

Một dữ liệu khác cho thấy nỗi lo kinh tế phía sau quá trình này. Bộ Y tế từng dẫn số liệu cho thấy chi phí điều trị mỗi năm của người cao tuổi có thể cao gấp 8-10 lần người trẻ. Khoảng 22% người cao tuổi phải nằm viện trong một năm, với số lần điều trị nội trú trung bình khoảng 2,3 lần/năm.

Bởi vậy, chăm sóc sức khỏe tuổi già thực tế cần bắt đầu từ trước khi con người trở thành “người cao tuổi”. Kiểm soát sớm các yếu tố nguy cơ, bệnh không lây nhiễm và duy trì khả năng vận động ở tuổi trung niên có ý nghĩa lớn đối với chất lượng sống nhiều năm sau đó.

Từ khám sức khỏe mỗi năm đến những mô hình chăm sóc tuổi già mới

Từ năm 2026, theo Quyết định 1116/QĐ-TTg, người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời được lập hồ sơ theo dõi, quản lý sức khỏe. Mục tiêu đến năm 2030 là ít nhất 90% người cao tuổi được phát hiện, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay sa sút trí tuệ.

Trên địa bàn TP.HCM, tiến độ khám sức khỏe định kỳ được Sở Y tế địa phương quan tâm đẩy mạnh, trong đó ưu tiên người cao tuổi và người khuyết tật. Theo ngành y tế TP.HCM, khám sức khỏe định kỳ là quyền lợi của mọi người dân. Tuy nhiên, việc đến các điểm khám tập trung vẫn là trở ngại đối với người cao tuổi có sức khỏe yếu, người khuyết tật, người mắc bệnh mạn tính hoặc những trường hợp không còn khả năng tự đi lại.

Để nhóm này không bỏ lỡ Chương trình khám sức khỏe toàn dân, Sở Y tế TP.HCM triển khai hình thức khám tại nhà đối với những trường hợp không thể di chuyển đến điểm khám. Đây là giải pháp nhằm hướng tới mục tiêu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ, có hồ sơ sức khỏe điện tử và được quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời.

Theo kế hoạch, các địa phương sẽ thành lập đội khám lưu động, đến trực tiếp từng hộ gia đình để thực hiện gói khám sức khỏe định kỳ. Ngay tại nhà, người dân được nhân viên y tế khai thác tiền sử bệnh, khám lâm sàng, đo các dấu hiệu sinh tồn, lấy mẫu xét nghiệm, đánh giá yếu tố nguy cơ và tư vấn chăm sóc sức khỏe. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân sẽ được hướng dẫn đến cơ sở khám, chữa bệnh để tiếp tục theo dõi và điều trị kịp thời.

Mô hình này giúp người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh mạn tính và những trường hợp gặp khó khăn trong việc đi lại tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện hơn. Đồng thời, đây cũng là bước thay đổi trong cách tiếp cận của y tế cơ sở, từ việc "chờ người dân đến khám" sang chủ động đưa dịch vụ y tế đến tận nơi người dân sinh sống.

Bên cạnh đó, mạng lưới chăm sóc dựa vào cộng đồng cũng đang được duy trì. Tính đến tháng 3/2026, TPHCM có 102 câu lạc bộ "Người cao tuổi giúp người cao tuổi" và 102 tổ tình nguyện, thu hút hàng nghìn thành viên, hỗ trợ hơn 4.000 người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn. Kế hoạch của TPHCM đang hướng đến xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi toàn diện, trong đó chăm sóc tại nhà và cộng đồng được xác định là một nền tảng quan trọng. Thành phố cũng đặt mục tiêu phát triển hơn 30 cơ sở chăm sóc người cao tuổi đến năm 2030.