Đề xuất sửa quy định về thu chi của Ban đại diện cha mẹ học sinh: "Người trong cuộc" góp ý

Nhiều cơ sở giáo dục đã gửi Dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh và quy định về phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh để lấy ý kiến.

Dự thảo được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, đồng thời xác lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả giữa gia đình với nhà trường trong quá trình giáo dục học sinh. Nhiều nội dung mới của dự thảo, đặc biệt liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, nguyên tắc hoạt động, các khoản kinh phí và trách nhiệm phối hợp giữa các bên, đang thu hút sự quan tâm của dư luận, phụ huynh và các cơ sở giáo dục.

Dự kiến sửa loạt quy định về thu chi của Ban đại diện cha mẹ học sinh

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô giáo Nguyễn Thị Minh Ngọc (phường Gia Viên, Hải Phòng) nhận định: Hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh hiện nay được thực hiện theo quy định tại Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT ngày 22/11/2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh.

So với quy định hiện hành, dự thảo thông tư đã có nhiều thay đổi về vị trí, nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ làm việc, cũng như khoản hỗ trợ tự nguyện phục vụ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Dự thảo nêu rõ, Ban đại diện cha mẹ học sinh lớp được thành lập tại mỗi lớp học và bầu tại Hội nghị cha mẹ học sinh đầu năm học. Ban có tối đa 15 thành viên, gồm Trưởng ban, một hoặc nhiều Phó Trưởng ban và các thành viên khác, tùy theo quy mô lớp học và điều kiện thực tế.

Hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh được bảo đảm bằng các khoản hỗ trợ tự nguyện của cha mẹ học sinh, sự hỗ trợ của cơ quan, tổ chức, cá nhân và các nguồn hợp pháp khác.

Tuy nhiên, việc tiếp nhận các khoản hỗ trợ này phải tuân thủ nhiều nguyên tắc chặt chẽ. Việc đóng góp hoàn toàn dựa trên tinh thần tự nguyện, không được ép buộc hoặc vận động mang tính áp đặt; không quy định mức hỗ trợ bình quân, mức tối thiểu hay bất kỳ hình thức nào làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp của phụ huynh.

Việc hỗ trợ cũng không được gắn với đánh giá, xếp loại, khen thưởng, kỷ luật, kết quả học tập hay bất kỳ quyền, lợi ích hợp pháp nào của học sinh và cha mẹ học sinh.

Đặc biệt, dự thảo nhấn mạnh Ban đại diện cha mẹ học sinh không được đứng ra thực hiện thu các khoản thu của nhà trường cũng như không được tiếp nhận, quản lý các khoản tài trợ dành cho cơ sở giáo dục.

Ngoài việc quy định rõ phạm vi hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, dự thảo cũng xác định khoản hỗ trợ tự nguyện của phụ huynh không phải là khoản thu của cơ sở giáo dục và không thay thế trách nhiệm bảo đảm kinh phí hoạt động của nhà trường theo quy định của pháp luật.

Dự thảo đồng thời quy định cha mẹ học sinh có quyền lựa chọn hỗ trợ hoặc không hỗ trợ các khoản đóng góp tự nguyện. Việc không tham gia đóng góp không được dẫn đến sự phân biệt đối xử hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh.

So với Thông tư số 55 , dự thảo không còn quy định giáo viên chủ nhiệm hoặc hiệu trưởng tham gia xây dựng, thống nhất kế hoạch sử dụng kinh phí của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Quy định mới cho thấy hướng tách bạch vai trò giữa Ban đại diện và nhà trường trong quản lý nguồn kinh phí của ban, đồng thời nhấn mạnh việc sử dụng kinh phí đúng chức năng, đúng mục đích.

"Điểm tôi đánh giá cao ở dự thảo lần này là đã quy định rất rõ phạm vi hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, phân định rạch ròi trách nhiệm giữa nhà trường và Ban đại diện. Đồng thời, dự thảo bổ sung hẳn một chương về phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục, qua đó khẳng định vai trò của phụ huynh không chỉ là người đồng hành về vật chất mà còn là đối tác quan trọng trong giáo dục, rèn luyện và phát triển toàn diện học sinh.

Một điểm mới khác rất đáng chú ý là quy định cụ thể các hành vi không được thực hiện, đặc biệt liên quan đến việc thu các khoản đóng góp và trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Điều này sẽ giúp các nhà trường có căn cứ pháp lý rõ ràng hơn trong tổ chức thực hiện, đồng thời hạn chế những cách làm chưa phù hợp đã từng gây băn khoăn trong dư luận", cô Ngọc nhấn mạnh.

Trong khi đó, cô Triệu Thị Huyền Mai, một giáo viên chủ nhiệm ở phường Hồng Bàng, Hải Phòng đánh giá việc dự thảo quy định người đứng đầu cơ sở giáo dục tuyệt đối không được giao, ủy quyền hoặc sử dụng Ban đại diện cha mẹ học sinh để thu hộ các khoản thu của nhà trường, cũng như không được giao thực hiện các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục là hướng đi đúng đắn. Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp nếu để xảy ra vi phạm hoặc biến tướng là nội dung rất phù hợp với thực tiễn.

Trên thực tế, Ban đại diện cha mẹ học sinh được thành lập để đại diện tiếng nói của phụ huynh, phối hợp với nhà trường trong công tác giáo dục học sinh, chứ không phải là "cánh tay nối dài" của nhà trường trong việc tổ chức thu các khoản tiền hay thực hiện các nhiệm vụ hành chính.

Việc quy định rõ trách nhiệm của hiệu trưởng cũng góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà trường. Khi trách nhiệm được xác định cụ thể thì mỗi cơ sở giáo dục sẽ chủ động rà soát quy trình thực hiện, tránh tình trạng đùn đẩy hoặc phụ thuộc vào Ban đại diện cha mẹ học sinh.

"Tại trường, Ban đại diện cha mẹ học sinh chủ yếu phối hợp với giáo viên và nhà trường trong việc tuyên truyền, vận động phụ huynh cùng thực hiện các nội quy, quy định của trường; hỗ trợ tổ chức các hoạt động trải nghiệm, ngoại khóa, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao; động viên học sinh có hoàn cảnh khó khăn; đồng thời là cầu nối tiếp nhận, phản ánh những tâm tư, nguyện vọng của phụ huynh để nhà trường kịp thời điều chỉnh công tác quản lý, giáo dục.

Tuy nhiên, ở phạm vi rộng hơn, hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh vẫn còn một số bất cập. Có nơi Ban đại diện còn bị hiểu nhầm là tổ chức đứng ra vận động các khoản đóng góp; có nơi chưa phát huy tốt vai trò phản biện và kết nối giữa phụ huynh với nhà trường. Cá biệt, vẫn còn tình trạng phụ huynh chưa thực sự hiểu quyền và trách nhiệm của mình nên hoặc quá thờ ơ, hoặc tham gia vượt quá phạm vi chức năng.

Tôi cho rằng, nếu Thông tư mới được ban hành với các quy định rõ ràng như dự thảo thì sẽ góp phần chuẩn hóa hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, giúp tổ chức này hoạt động đúng chức năng, đúng vai trò và tạo được sự đồng thuận trong xã hội", cô Mai nhận định.

Ngoài ra, dự thảo liệt kê cụ thể danh mục cấm chi đối với khoản đóng góp tự nguyện của học sinh, bao gồm: không chi cho nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của ngân sách/nhà trường; không chi đầu tư, mua sắm, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị; không chi cho hoạt động quản lý, điều hành và chuyên môn của trường. Việc tiếp nhận khoản hỗ trợ tự nguyện nghiêm cấm quy định mức bình quân hay tối thiểu, tuyệt đối không gắn với việc xếp loại hay đánh giá học sinh.

Theo cô Mai Khi các khoản không được phép chi được quy định cụ thể thì sẽ hạn chế đáng kể tình trạng vận dụng theo cách hiểu khác nhau giữa các địa phương hoặc giữa các cơ sở giáo dục.

Đặc biệt, việc nghiêm cấm quy định mức đóng góp bình quân, mức tối thiểu hoặc gắn việc đóng góp với đánh giá học sinh thể hiện rất rõ quan điểm bảo vệ quyền lợi của người học và phụ huynh, đồng thời góp phần xây dựng môi trường giáo dục công bằng, nhân văn.

Để bảo đảm các khoản hỗ trợ thực sự tự nguyện, cô Mai cho rằng các trường học cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Thứ nhất, mọi khoản thu phải được thực hiện đúng quy định của pháp luật, công khai đầy đủ căn cứ pháp lý, mục đích sử dụng và đối tượng áp dụng.

Thứ hai, nếu có các khoản hỗ trợ tự nguyện thì phải xuất phát từ nhu cầu và sự thống nhất của phụ huynh, không đưa ra chỉ tiêu, không vận động theo hình thức bình quân, càng không tạo áp lực đối với bất kỳ gia đình nào.

Thứ ba, nhà trường cần công khai việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng các khoản hỗ trợ, tạo điều kiện để phụ huynh giám sát. Khi mọi thông tin đều minh bạch thì niềm tin giữa phụ huynh và nhà trường sẽ được củng cố.

Dự thảo siết vai trò ban đại diện cha mẹ học sinh, phụ huynh kỳ vọng minh bạch các khoản thu

Khoản 4, Điều 10 dự thảo quy định rõ ban đại diện cha mẹ học sinh không có tư cách pháp nhân, không có con dấu, không có tài khoản riêng; không được nhân danh cơ sở giáo dục hoặc tổ chức, cá nhân khác để xác lập, thực hiện giao dịch hoặc thực hiện hoạt động vượt quá nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định.

Liên quan đến nội dung này, chị Hoàng Minh Vân, phụ huynh của một học sinh lớp 4 trên địa bàn xã Đường An, Hải Phòng chia sẻ, trong nhiều năm qua, hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh đã góp phần tăng cường sự gắn kết giữa gia đình và nhà trường, hỗ trợ tổ chức nhiều hoạt động giáo dục vì học sinh.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, không ít nơi vẫn xảy ra tình trạng Ban đại diện cha mẹ học sinh bị "biến tướng" về chức năng, trở thành đầu mối đứng ra vận động, tiếp nhận hoặc thu các khoản đóng góp ngoài quy định. Dù phần lớn các khoản thu đều được lý giải là trên tinh thần tự nguyện, nhưng trên thực tế, ranh giới giữa tự nguyện và bắt buộc đôi khi khá mong manh, khiến nhiều phụ huynh cảm thấy áp lực, e ngại nếu không tham gia đóng góp.

Những vụ việc liên quan đến phản ánh về "lạm thu đầu năm học" liên tiếp xuất hiện trong những năm gần đây không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh của nhà trường và làm sai lệch vai trò vốn có của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Chính vì vậy, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng Dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh và quy định về phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục là rất kịp thời. Vị phụ huynh kỳ vọng sẽ khắc phục những khoảng trống trong quy định hiện hành, siết chặt trách nhiệm của các bên và đưa hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh trở về đúng chức năng là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, thay vì gắn với các hoạt động thu chi như lâu nay.

Trong khi đó, chị Đỗ Minh Trang là một thành viên trong ban đại diện cha mẹ học sinh ở phường Hưng Đạo, Hải Phòng đánh giá, dự thảo nếu làm rõ được ranh giới giữa khoản đóng góp tự nguyện và việc thu chi của nhà trường sẽ bảo vệ cho ban đại diện, nhất là phụ huynh làm thủ quỹ. Từ trước đến nay, ban đại diện rất hay áy náy, sợ bị hiểu lầm là đứng ra thu hộ những khoản không đúng quy định gây áp lực cho phụ huynh.

"Nhiều năm qua, ban đại diện cha mẹ học sinh đôi khi chịu áp lực rất lớn hoặc hiểu chưa thống nhất về việc vận động các khoản đóng góp. Để tránh hiểu lầm, điều quan trọng nhất là mọi khoản chi, thu đều phải có bàn bạc, thống nhất bằng văn bản rõ ràng ngay từ đầu năm học, tránh tình trạng nhập nhèm giữa tiền quỹ lớp và tiền tài trợ cơ sở vật chất", chị Trang nhấn mạnh.

LÃ TIẾN