Đại đoàn kết trong bối cảnh mới: Hài hòa lợi ích, kiến tạo đồng thuận

Trong suốt quá trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân luôn được xác định là điều kiện quan trọng bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và tạo nền tảng cho phát triển. Quan điểm lấy nhân dân làm trung tâm, nhân dân là chủ thể của sự nghiệp đổi mới tiếp tục đặt ra yêu cầu phải không ngừng đổi mới phương thức tập hợp, vận động, phát huy sức mạnh của nhân dân.

Theo nhiều chuyên gia, giai đoạn hiện nay, yêu cầu đó đang được đặt trong một không gian quản trị hoàn toàn mới; trong đó, đại đoàn kết không thể chỉ được tiếp cận từ yêu cầu tập hợp lực lượng, cần chuyển mạnh sang kết nối các cộng đồng, hài hòa lợi ích, xây dựng đồng thuận xã hội, huy động sự tham gia của nhân dân vào quá trình phát triển. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) theo hướng gần dân, sát dân, hiểu dân, đại diện cho tiếng nói, lợi ích chính đáng của nhân dân; đồng thời nâng cao năng lực tham vấn chính sách, đối thoại, giám sát, phản biện xã hội, nắm bắt và dự báo tình hình nhân dân, kết nối các nguồn lực xã hội, kiến tạo đồng thuận.

Huy động sự tham gia của nhân dân

Ông Lê Mậu Nhiệm, nguyên Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng cán bộ và nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khẳng định: Đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược, xuyên suốt của cách mạng Việt Nam. Sức mạnh đoàn kết chỉ bền vững khi lợi ích của các lực lượng xã hội được đặt trong quan hệ hài hòa với lợi ích chung của đất nước. "Điểm tương đồng" của đại đoàn kết không đồng nghĩa với sự đồng nhất về hoàn cảnh, nhu cầu hay lợi ích.

Đại đoàn kết trong bối cảnh mới cần được nhìn nhận như năng lực tìm ra mẫu số chung, đồng thời tạo điều kiện để những lợi ích đa dạng, hợp pháp, chính đáng được bày tỏ, đối thoại và phản ánh vào chính sách. Đại hội XIV của Đảng xác định đại đoàn kết toàn dân tộc là "nền tảng sức mạnh quốc gia", yêu cầu "giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích; bảo đảm công bằng, bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo, giai cấp, tầng lớp xã hội và mỗi người dân trong tiếp cận cơ hội và thụ hưởng thành quả phát triển". Đây là chỉ dẫn quan trọng để công tác đại đoàn kết không chỉ dừng ở tập hợp lực lượng mà đi sâu vào chất lượng các quan hệ xã hội.

Theo ông Lê Mậu Nhiệm, đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn mới phải được xây dựng trên mục tiêu, niềm tin và lợi ích chung của quốc gia - dân tộc, đồng thời tôn trọng sự đa dạng, những nhu cầu chính đáng của từng giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo, cộng đồng và mỗi người dân. Trong quá trình ấy, MTTQ Việt Nam có vị trí đặc biệt. Mặt trận cần tiếp tục chuyển mạnh từ vận động một chiều sang lắng nghe - đối thoại - đại diện - giám sát - phản biện và theo dõi việc giải quyết kiến nghị đến cùng. Khi Mặt trận làm tốt trách nhiệm này, khối đại đoàn kết sẽ được củng cố từ nền tảng sâu nhất: niềm tin, công bằng và sự đồng hành của nhân dân với sự nghiệp phát triển đất nước.

Từ kinh nghiệm địa phương, bà Trần Thị Phương Hoa, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cho biết: Từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi cả nước. Đối với Hà Nội, sau sắp xếp, thành phố chấm dứt hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã; chuyển từ mô hình quản trị địa phương ba cấp sang hai cấp. Số đơn vị hành chính cấp xã giảm từ 526 xuống còn 126 đơn vị, giảm 400 đầu mối, tương đương 76%; giảm 5.467 thôn, tổ dân phố còn 2.755 thôn, tổ dân phố tương đương 50,39%. Cùng với đó, bộ máy các sở, ngành và hệ thống MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội cũng được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, giảm đầu mối trung gian và tăng khả năng điều phối trực tiếp tới cơ sở.

Chính quyền, Mặt trận và nhân dân chuyển từ quan hệ "quản lý - chấp hành" sang "Nhà nước - công dân" trong nền quản trị phục vụ. MTTQ từ "cầu nối một chiều" trở thành "cầu nối hai chiều". Từ phối hợp công việc sang phối hợp trong quản trị xã hội... Thực tiễn Hà Nội cho thấy, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đang diễn ra đồng thời với những biến đổi nhanh chóng của cấu trúc xã hội, chuyển đổi số và nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân. Vì vậy, vấn đề của công tác đại đoàn kết hiện nay không chỉ là tập hợp đông đảo nhân dân, quan trọng hơn là kết nối các nhóm xã hội, hài hòa lợi ích, tạo đồng thuận và huy động sự tham gia của nhân dân vào phát triển.

Tập hợp sức mạnh dân tộc