Công ty Tiến Thành trúng thầu tại TP HCM: Lỗ hổng cạnh tranh hay rào cản kỹ thuật? [Kỳ 2]

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch là những trụ cột sống còn của hệ thống đấu thầu quốc gia. Bất kỳ một hình thức lựa chọn nhà thầu nào, đặc biệt là đấu thầu rộng rãi qua mạng, đều hướng tới mục tiêu tối thượng là thu hút tối đa số lượng doanh nghiệp có năng lực tham gia để tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách nhà nước. Khi môi trường đấu thầu thực sự cạnh tranh, dòng vốn đầu tư công mới được bảo vệ, chi phí xây lắp mới được kéo giảm một cách thực chất thông qua sự đua giá sòng phẳng.

Tuy nhiên, qua quá trình thu thập tài liệu và phân tích dữ liệu đấu thầu của Công ty TNHH Tiến Thành (mã số thuế 1200411591, địa chỉ đăng ký trụ sở tại xã Tân Phước 1, tỉnh Đồng Tháp), xuất hiện những kịch bản đấu thầu mang nhiều dấu hiệu bất thường về tính cạnh tranh và công tác chấm thầu năng lực.

Dấu hỏi về tính cạnh tranh và quy trình làm rõ thiết bị thi công theo đúng luật định

Cụ thể, tại TP HCM, Trung tâm Quản lý Đường thủy tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng trong nước Gói thầu Thi công nạo vét thuộc công trình Duy tu nạo vét sông Lò Vôi (Km8+100 – Km9+850). Đây là một gói thầu xây lắp có quy mô lớn với giá gói thầu được phê duyệt là 16.285.694.000 đồng, sử dụng nguồn kinh phí duy tu giao thông đường thủy.

Với giá trị gói thầu hấp dẫn trên 16 tỷ đồng được thông báo công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, theo lẽ thông thường sẽ thu hút nhiều doanh nghiệp xây dựng, nạo vét tham gia dự thầu. Thế nhưng, kết quả ghi nhận khi mở thầu lại chỉ có duy nhất 1 nhà thầu nộp hồ sơ tham dự là Công ty TNHH Tiến Thành. Hệ quả của kịch bản "một mình một ngựa" này là ngày 21/01/2026, Giám đốc Trung tâm Quản lý Đường thủy Nguyễn Ngọc Tuấn đã ký ban hành Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 23/QĐ-TTQLĐT, công nhận Công ty TNHH Tiến Thành trúng thầu độc lập với giá 15.748.257.466,558 đồng (đạt tỷ lệ tiết kiệm ngân sách là 3,30%).

Đáng chú ý, quá trình chấm thầu ghi nhận tổ chuyên gia đánh giá ban đầu về thiết bị của nhà thầu Tiến Thành là "chưa đảm bảo khả năng huy động để thực hiện gói thầu". Ngày 12/01/2026, chủ đầu tư đã phải phát hành Văn bản số 68/TTQLĐT-QLBT yêu cầu nhà thầu giải trình, làm rõ. Đến ngày 14/01/2026, sau khi nhà thầu nộp văn bản giải trình bổ sung tài liệu chứng minh và cam kết thiết bị dự phòng, tổ chuyên gia đã đánh giá nhà thầu đạt yêu cầu kỹ thuật để đi tiếp và phê duyệt trúng thầu.

Sự việc này từng khiến dư luận đặt câu hỏi về việc liệu có bước "giơ cao đánh khẽ" hay trục trặc hy hữu để cứu nhà thầu duy nhất khỏi cảnh bị hủy thầu. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, nhận định này là hoàn toàn sai lệch và chưa nắm rõ quy định pháp luật đấu thầu hiện hành.

Căn cứ theo Khoản 2 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP về nguyên tắc đánh giá hồ sơ dự thầu qua mạng, đối với gói thầu xây lắp trong nước, tổ chuyên gia đánh giá nội dung thiết bị thi công chủ yếu và nhân sự chủ chốt trên cơ sở cam kết của nhà thầu trong đơn dự thầu. Chỉ sau khi đánh giá tài chính, nhà thầu xếp hạng thứ nhất mới bị đánh giá chi tiết về thiết bị và nhân sự theo tài liệu đính kèm. Quy định nêu rõ: trường hợp nội dung kê khai, tài liệu của nhà thầu không đáp ứng, chủ đầu tư yêu cầu nhà thầu làm rõ hồ sơ để bổ sung, thay đổi, thay thế nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu (nhà thầu được bổ sung, thay thế tối đa 02 lần đối với từng vị trí).

Như vậy, việc Trung tâm Quản lý Đường thủy gửi Văn bản số 68/TTQLĐT-QLBT yêu cầu Công ty Tiến Thành làm rõ và cho phép bổ sung tài liệu thiết bị thi công là một quy trình bắt buộc, hoàn toàn tuân thủ đúng trình tự pháp lý nghiêm ngặt của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP chứ không phải là sự ưu ái hay một sự cố hy hữu. Quy định này giúp tránh việc hủy thầu một cách máy móc đối với những sai sót có thể làm rõ, bảo vệ tiến độ và tính khả thi của dự án công.

Mặc dù quy trình làm rõ kỹ thuật thiết bị là hoàn toàn hợp pháp và đúng luật, nhưng vấn đề cốt lõi về tính cạnh tranh của gói thầu vẫn cần được xem xét. Với một gói thầu nạo vét quy mô hơn 16 tỷ đồng tổ chức đấu thầu rộng rãi nhưng chỉ thu hút duy nhất một nhà thầu tham gia là một điểm nghẽn về tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế. Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý cần rà soát kỹ lưỡng xem liệu Hồ sơ mời thầu (E-HSMT) có chứa đựng các tiêu chí mang tính chất định hướng, hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác, vi phạm Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15) hay không.

Sự kỳ lạ tại gói thầu 8 tỷ đồng và "màn sương" quy trình chấm thầu

Bức tranh bất thường về tính cạnh tranh tiếp tục diễn ra tại địa bàn tỉnh Đồng Tháp. Tại Gói thầu số 01: Thi công xây dựng công trình (Đường Tây Kênh 8) thuộc dự án Đường Tây Kênh 8 do Phòng Kinh tế xã Hậu Mỹ làm chủ đầu tư, giá dự toán gói thầu được duyệt ở mức 8.090.373.063 đồng. Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 282/QĐ-PKT đã được Trưởng phòng Nguyễn Như Tiên ký ban hành vào ngày 18/06/2026.

Gói thầu này ghi nhận có 3 nhà thầu nộp hồ sơ tham gia trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bao gồm: Công ty TNHH Quốc Vinh (trúng thầu với giá 7.121.821.679 đồng nhờ áp dụng tỷ lệ giảm giá 8%), Công ty TNHH Tiến Thành (xếp thứ 2 về tài chính với giá dự thầu sau giảm giá 7.877.405.079 đồng, trượt thầu) và Công ty Cổ phần 715.

Điểm kỳ lạ thu hút sự chú ý đặc biệt nằm ở khâu đánh giá kỹ thuật, khi nhà thầu đối thủ Công ty Cổ phần 715 đã bị Tổ chuyên gia của Công ty TNHH Tư vấn An Nhiên loại trực tiếp do mắc những sai sót vô cùng sơ đẳng:

Hồ sơ mời thầu (E-HSMT) quy định biện pháp thi công đắp cát nền đường bắt buộc phải thực hiện bằng phương pháp bơm cát san lấp bằng phương tiện thủy (tàu hoặc sà lan), nhưng trong hồ sơ dự thầu, bản vẽ đính kèm của Công ty Cổ phần 715 lại đề xuất phương án vận chuyển cát bằng đường bộ bằng xe chở đến công trình.

Về năng lực cung cấp vật liệu khai thác tự nhiên, hợp đồng nguyên tắc cung cấp đá giữa Công ty TNHH TM DV Thiên Tính với Công ty TNHH XD và Vận tải Nguyễn Vinh do nhà thầu này nộp chỉ có hiệu lực đến ngày 01/06/2026, tức là đã hết hiệu lực trước thời điểm đóng mở thầu (ngày 10/06/2026). Đồng thời, cả hợp đồng nguyên tắc cung cấp cát và đá của nhà thầu này đều hoàn toàn không ghi nhận khối lượng cam kết cung cấp đáp ứng yêu cầu tối thiểu của HSMT (yêu cầu đá các loại và cát san lấp ).

Việc một doanh nghiệp dày dạn kinh nghiệm đi tham dự gói thầu quy mô hơn 8 tỷ đồng lại mắc những lỗi sơ đẳng như nộp phương án thi công ngược đề bài hay cung cấp hợp đồng hết hạn từ trước đóng thầu đã đặt ra dấu hỏi lớn về tính thực chất của hồ sơ dự thầu này. Liệu đây có phải là một hồ sơ nộp mang tính chất "lót đường" để bảo đảm gói thầu có đủ tối thiểu 3 nhà thầu tham dự theo quy định, tránh việc phải xử lý tình huống gia hạn thời điểm đóng thầu? Trong khi đó, Công ty TNHH Tiến Thành tiếp tục phải nhận thất bại trước "đối thủ kỵ rơ" Quốc Vinh, nâng chuỗi kết quả đối đầu trực tiếp giữa hai nhà thầu này lên con số Tiến Thành trượt cả 6/6 gói thầu khi chạm trán Quốc Vinh.

Dưới góc độ pháp lý, quy trình đánh giá hồ sơ dự thầu qua mạng hiện nay đang tồn tại một cơ chế vận hành vô tình tạo ra một "màn sương" che chở cho các nhà thầu năng lực yếu hoặc thi công quá tải. Cụ thể, căn cứ theo Khoản 2 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ về quy trình đấu thầu qua mạng đối với xây lắp:

Ở bước đánh giá kỹ thuật, Tổ chuyên gia chỉ chấm nội dung về nhân sự chủ chốt và thiết bị thi công chủ yếu trên cơ sở cam kết của nhà thầu trong đơn dự thầu mà không đánh giá chi tiết theo tài liệu đính kèm.

Sau khi đánh giá và xếp hạng về tài chính, chỉ duy nhất nhà thầu xếp hạng thứ nhất mới bị đánh giá chi tiết về nhân sự và thiết bị thi công.

Đối với các nhà thầu xếp hạng tiếp sau (như hạng 2, hạng 3), Tổ chuyên gia sẽ ghi nhận trạng thái là "Không đánh giá" đối với phần nhân sự và thiết bị.

Quy trình rút gọn này đã được áp dụng trực tiếp đối với Công ty TNHH Tiến Thành tại gói thầu Đường Tây Kênh 8 và gói thầu sửa chữa đường Phạm Văn Đồng năm 2026. Do chỉ xếp hạng thứ 2 về tài chính, hồ sơ nhân sự chủ chốt và năng lực thiết bị thực tế của Tiến Thành hoàn toàn không bị mổ xẻ chi tiết.

"Màn sương" quy trình này vô tình giúp Tiến Thành che giấu được rủi ro quá tải nguồn lực cực kỳ nghiêm trọng trước chủ đầu tư và các cơ quan quản lý. Dù dữ liệu đăng ký doanh nghiệp cho thấy Tiến Thành là doanh nghiệp nhỏ với quy mô lao động chính thức chỉ vỏn vẹn 02 nhân sự, nhưng trong cùng một thời điểm nửa đầu năm 2026, doanh nghiệp này vẫn liên tục tham gia, trúng thầu và triển khai thi công song song 8 công trình xây dựng, nạo vét khẩn cấp tại TP HCM và tỉnh Đồng Tháp. Nếu không có các gói thầu trúng độc lập (như gói sông Lò Vôi hoặc các gói chỉ định thầu cấp xã) bị rà soát kỹ năng lực khi xếp hạng nhất hoặc thương thảo trực tiếp, lỗ hổng nguồn lực thi công dàn trải này sẽ rất khó bị phát hiện sớm qua các gói thầu cạnh tranh rộng rãi qua mạng.

Để chấn chỉnh tình trạng này, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm trong công tác đấu thầu đã quy định rõ: người đứng đầu cơ quan, đơn vị làm chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả thực chất của dòng vốn đầu tư công. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như gói thầu "một mình một ngựa", đối thủ tự loại mình vì các lỗi kỹ thuật ngớ ngẩn hoặc nhà thầu có dấu hiệu quá tải năng lực thi công thực tế, chủ đầu tư bắt buộc phải là chốt chặn đầu tiên chủ động yêu cầu rà soát, thanh tra để bảo vệ sự liêm chính của ngân sách nhà nước.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Dấu hỏi lớn về công khai thông tin đấu thầu tại Đồng Tháp: CĐT đang giấu gì?

Nhận diện và chế tài xử lý nghiêm khắc hành vi hạn chế cạnh tranh

Từ những nghi vấn về việc thiếu vắng đối thủ cạnh tranh tại dự án nạo vét sông Lò Vôi (Thành phố Hồ Chí Minh) khi chỉ có duy nhất một nhà thầu tham gia hay dấu hiệu đối thủ nộp hợp đồng nguyên tắc đã hết hiệu lực để tự loại mình tại dự án Đường Tây Kênh 8 (tỉnh Đồng Tháp), hệ thống pháp luật đấu thầu Việt Nam hiện hành đã thiết lập những quy định cực kỳ chi tiết nhằm nhận diện và xử lý triệt để các rào cản kỹ thuật cũng như hành vi thông đồng trong đấu thầu.

Trước hết, về việc bảo vệ tính cạnh tranh trong khâu lập Hồ sơ mời thầu (E-HSMT), khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) quy định rõ: Hồ sơ mời thầu không được nêu bất kỳ điều kiện nào nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Quy tắc "thép" này tiếp tục được cụ thể hóa tại khoản 2 Điều 26 và Điều 37 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đối với các gói thầu qua mạng hoặc không qua mạng.

Đồng thời, khoản 9 Điều 26 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP cũng quy định nghiêm cấm việc đưa ra các yêu cầu về nhãn hiệu, catalô hoặc xuất xứ cụ thể của hàng hóa (trừ một số trường hợp đặc thù được phép). Trường hợp cần nêu nhãn hiệu để tham khảo, minh họa yêu cầu kỹ thuật thì bắt buộc phải ghi kèm cụm từ "hoặc tương đương" và quy định rõ nội hàm tương đương về đặc tính kỹ thuật, tính năng sử dụng. Việc đòi hỏi nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công có thông số quá đặc thù hoặc yêu cầu chứng chỉ, doanh thu bất hợp lý đối với nhà thầu trong nước đều bị coi là hành vi cài cắm rào cản nhằm hạn chế cạnh tranh.

Nghiêm trọng hơn, hành vi dàn xếp kết quả thầu giữa các bên bị pháp luật định danh là hành vi "thông thầu" và bị nghiêm cấm tuyệt đối theo Điều 16 Luật Đấu thầu. Biểu hiện của hành vi này bao gồm việc thỏa thuận rút hồ sơ dự thầu để một bên trúng thầu; hoặc cố ý nộp hồ sơ dự thầu không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật tối thiểu của E-HSMT thông qua việc tạo ra các lỗi sơ đẳng về biện pháp thi công, cung cấp tài liệu năng lực hay hợp đồng nguyên tắc đã hết hạn để cố tình bị loại. Theo khoản 2 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, nếu nhà thầu cố ý kê khai thông tin không trung thực nhằm làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu, hồ sơ sẽ bị loại ngay lập tức, nhà thầu bị coi là có hành vi gian lận và không được phép thay thế nhân sự, thiết bị.

Để răn đe các hành vi vi phạm, khoản 1 Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định chế tài xử lý rất nặng:

Phạt cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 03 năm đến 05 năm đối với các hành vi vi phạm quy định tại các khoản 1, 2, 4 (hành vi thông thầu) và điểm a khoản 3 Điều 16 của Luật Đấu thầu.

Cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm nghiêm trọng gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 222 Bộ luật Hình sự.

Đối với nhà thầu liên danh, việc cấm tham gia hoạt động đấu thầu sẽ áp dụng đối với tất cả các thành viên trong liên danh khi có thành viên vi phạm quy định cấm của Luật Đấu thầu (trừ một số trường hợp loại trừ cụ thể đối với lỗi cá nhân của từng thành viên).

Song song với các chế tài hành chính và hình sự, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu đã siết chặt kỷ cương toàn diện. Chỉ thị yêu cầu người đứng đầu cơ quan, đơn vị làm chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế của dự án. Mọi biểu hiện buông lỏng quản lý, dung túng cho hành vi thông thầu lót đường, cài cắm tiêu chí kỹ thuật nhằm định hướng thầu đều phải được các cơ quan thanh tra, kiểm tra giám sát thường xuyên và xử lý nghiêm minh theo đúng pháp luật.