Công ty con 'theo mẹ' lên sàn, nhà đầu tư soi gì ngoài vốn hóa?

15/08/2026 09:57 GMT+7

Công ty con lên sàn giúp giá trị trong các tập đoàn được nhìn rõ hơn, nhưng với nhà đầu tư, điều đáng quan tâm là phần giá trị nào thực sự thuộc về cổ đông công ty mẹ và dòng tiền sẽ đi về đâu.

Ông Lê Văn Hà, Giám đốc Chi nhánh Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, vừa có bài viết phân tích về xu hướng các tập đoàn đưa công ty con lên sàn. 

Theo ông, đây là quá trình "tách tài sản, định giá riêng, huy động vốn riêng" đang diễn ra ngày càng rõ trên thị trường vốn Việt Nam.

Một làn sóng "ra riêng" trên sàn

Từ năm 2023 đến đầu tháng 8-2026, có khoảng 10 trường hợp công ty con thuộc các doanh nghiệp hoặc hệ sinh thái đã hiện diện trên thị trường chứng khoán được đưa lên niêm yết tại HoSE. 

Trong đó, khoảng 4 trường hợp là cổ phiếu mới thực sự xuất hiện trên thị trường, còn lại chủ yếu chuyển từ UPCoM sang HoSE. Đáng chú ý, các thương vụ IPO công ty con quy mô lớn tập trung trong giai đoạn 2025-2026.

Với doanh nghiệp, việc đưa công ty con lên sàn có thể giúp huy động thêm vốn, tăng tính minh bạch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và làm rõ giá trị từng mảng kinh doanh. Thị trường cũng có thêm những doanh nghiệp mà trước đây nhà đầu tư khó tiếp cận trực tiếp.

Nhưng nếu đang nắm cổ phiếu công ty mẹ, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào mức vốn hóa của công ty con.

Khi công ty con lên sàn, phần sở hữu của công ty mẹ được thị trường định giá rõ hơn. Đây là bước đầu của quá trình "mở khóa" giá trị. Tuy nhiên, giá trị đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi công ty mẹ bán một phần vốn và nhận tiền, công ty con dùng vốn mới để tăng trưởng, tạo thêm lợi nhuận, trả cổ tức hoặc giá trị phần sở hữu được phản ánh vào cổ phiếu công ty mẹ.

Soi tiền, soi phần sở hữu

Điểm đầu tiên nhà đầu tư cần xác định là tiền từ thương vụ đi đâu. Nếu công ty con phát hành cổ phiếu mới, tiền huy động thuộc về công ty con; nếu công ty mẹ bán cổ phần đang nắm giữ, tiền về công ty mẹ nhưng tỉ lệ sở hữu cũng giảm.

Vì vậy, cần xem ai huy động vốn, ai nhận tiền, tiền được dùng vào đâu và công ty mẹ còn sở hữu bao nhiêu sau giao dịch.

Tiếp đó là lợi nhuận. Ngay cả khi công ty mẹ vẫn kiểm soát công ty con, toàn bộ lợi nhuận cũng không thuộc về cổ đông công ty mẹ vì còn phần của các cổ đông khác. Do đó, không thể lấy toàn bộ vốn hóa hay lợi nhuận của công ty con để cộng thẳng vào giá trị cổ phiếu mẹ.

Pha loãng cũng cần được theo dõi. Nếu công ty con tăng vốn, tỉ lệ sở hữu của công ty mẹ có thể giảm. Tuy nhiên, đây không hẳn là điều bất lợi nếu nguồn vốn mới giúp doanh nghiệp tăng trưởng và làm giá trị phần vốn còn lại tăng lên.

Cuối cùng, nhà đầu tư cần nhìn vào cách phân bổ nguồn lực trong hệ sinh thái. Việc dùng chung thương hiệu, khách hàng, tài sản, nhân sự, nguồn vốn hay các giao dịch giữa các công ty có thể ảnh hưởng đến lợi ích của từng nhóm cổ đông. 

Vốn hóa cao chưa chắc cổ phiếu mẹ rẻ

Một phép tính đơn giản thường được nhà đầu tư sử dụng là lấy giá trị các công ty con nhân với tỉ lệ sở hữu để ước tính giá trị công ty mẹ. Nhưng thực tế, thị trường thường áp dụng "chiết khấu tập đoàn".

Mức chiết khấu này phản ánh nợ và chi phí tại công ty mẹ, thuế và chi phí thoái vốn, cấu trúc sở hữu, khả năng tiếp cận dòng tiền từ công ty con và chất lượng quản trị. Vì vậy, một công ty mẹ sở hữu tài sản lớn vẫn có thể giao dịch thấp hơn tổng giá trị các công ty thành viên.

Do đó, việc công ty con có vốn hóa cao hơn công ty mẹ chưa đủ để kết luận cổ phiếu mẹ đang rẻ. Nhà đầu tư cần đi xa hơn phép cộng vốn hóa: xem công ty mẹ còn nắm bao nhiêu, có quyền chi phối hay không, dòng tiền thực nhận thế nào, phần lợi nhuận nào thực sự thuộc về cổ đông và các giao dịch trong hệ sinh thái ra sao.

"Giá trị của một thương vụ đưa công ty con lên sàn không nằm ở con số định giá tại thời điểm IPO, mà ở việc giá trị đó được phân bổ thế nào và dòng tiền cuối cùng chảy về đâu", giám đốc Chi nhánh Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam nhận định.

Đọc tiếp

Về trang Chủ đề

Trở thành người đầu tiên tặng sao cho bài viết

0

0 0

Chuyển sao tặng cho thành viên

• x1
• x5
• x10

Hoặc nhập số sao

Bạn đang có: 0 sao

Tuổi Trẻ Online Newsletters

Đăng ký ngay để nhận gói tin tức mới

Tuổi Trẻ Online sẽ gởi đến bạn những tin tức nổi bật nhất