“Cơn mưa” tia laser đang hé lộ những thành phố biến mất dưới rừng nhiệt đới
LiDAR đang giúp các nhà khảo cổ nhìn xuyên qua rừng rậm và địa hình để phát hiện những thành phố từng bị thời gian che giấu.
Nếu trước đây khảo cổ học phụ thuộc rất nhiều vào việc đi bộ khảo sát, đào đất và phân tích ảnh vệ tinh, thì LiDAR đang tạo ra một cuộc cách mạng. Công nghệ này sử dụng các xung laser để đo khoảng cách từ máy bay hoặc drone xuống mặt đất, sau đó xây dựng mô hình địa hình ba chiều với độ chi tiết rất cao.
Ảnh: cadenaser
Điều đặc biệt nằm ở khả năng “nhìn xuyên” thảm thực vật. Khi hàng triệu tia laser xuyên qua những khoảng trống giữa lá cây và chạm xuống mặt đất, máy tính có thể loại bỏ phần dữ liệu của cây cối để tái tạo bề mặt địa hình bên dưới. Nhờ vậy, những con đường, nền móng, ruộng bậc thang, thành lũy hay kim tự tháp đã bị rừng che phủ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm có thể bất ngờ hiện ra.
Ảnh: univision
Một trong những phát hiện gây chấn động đến từ Maya ở Trung Mỹ. Các cuộc khảo sát LiDAR trên quy mô lớn tại Guatemala đã cho thấy vùng đất từng được cho là rừng nhiệt đới hoang sơ thực chất chứa một mạng lưới đô thị dày đặc, với đường sá, khu dân cư, công trình phòng thủ và hệ thống quản lý nước. Nghiên cứu năm 2018 đã lập bản đồ hơn 2.100 km² và phát hiện hàng chục nghìn công trình Maya trước đây chưa được biết đến.
Điều này làm thay đổi một quan niệm lâu đời: các thành phố Maya có thể không phải những trung tâm đô thị nhỏ nằm rải rác giữa rừng, mà thuộc về một hệ thống đô thị rộng lớn và phức tạp hơn nhiều.
Ảnh: theancientconnection
LiDAR cũng đang được sử dụng ở nhiều nơi khác trên thế giới. Tại Đông Nam Á, công nghệ này giúp các nhà nghiên cứu khảo sát những khu vực rừng rậm, nơi việc đi bộ tìm dấu tích cổ đại cực kỳ khó khăn. Ở Campuchia, LiDAR đã góp phần làm sáng tỏ quy mô và cấu trúc của cảnh quan đô thị cổ Angkor.
Điều đáng kinh ngạc là LiDAR không nhất thiết phải “đào” bất cứ thứ gì. Một khu rừng có thể vẫn xanh tốt, những bức tường vẫn nằm dưới đất và không một viên đá nào bị dịch chuyển, nhưng từ trên cao, các cấu trúc cổ đại có thể hiện lên rõ ràng trên mô hình địa hình.
Tuy nhiên, LiDAR không phải một chiếc máy “tìm thành phố cổ”. Nó tạo ra dữ liệu, còn các nhà khảo cổ phải giải thích những hình dạng bất thường, kiểm tra chúng ngoài thực địa và kết hợp với khảo cổ học truyền thống để xác định đó thực sự là gì.
Vì thế, cuộc cách mạng của LiDAR không nằm ở việc thay thế các nhà khảo cổ, mà ở chỗ nó thay đổi nơi họ có thể nhìn thấy. Những khu rừng từng được xem như bức màn che giấu quá khứ giờ đây có thể trở thành một bản đồ khổng lồ, trong đó dấu vết của những nền văn minh đã biến mất vẫn nằm im dưới tán cây.
Có lẽ trong tương lai, một trong những cách phát hiện thành phố cổ nhanh nhất sẽ không phải là đào xuống lòng đất, mà là bay qua một khu rừng và chiếu hàng triệu tia laser xuống đó.