Chương trình giáo dục mầm non thí điểm: Đổi cách dạy, mở cơ hội cho trẻ

Giáo viên được khuyến khích đồng hành, lắng nghe, tạo môi trường để trẻ chủ động chơi, trải nghiệm, khám phá và phát triển theo khả năng.

Nhiều ưu điểm từ chương trình

Năm học 2026 - 2027, Hà Tĩnh bắt đầu triển khai thí điểm tại 15 cơ sở giáo dục. Là giáo viên trực tiếp thực hiện, cô Nguyễn Thị Nguyệt - Tổ trưởng tổ chuyên môn lớp 5 tuổi, Trường Mầm non Bông Sen (xã Hương Khê), đánh giá chương trình mới có tính khoa học, kế thừa ưu điểm của chương trình hiện hành, đồng thời bổ sung, hoàn thiện nội dung để đáp ứng tốt hơn yêu cầu chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ trong giai đoạn mới.

Qua các đợt tập huấn do Bộ GD&ĐT, sở GD&ĐT tổ chức và tập huấn lại tại trường, giáo viên có điều kiện tiếp cận rõ hơn với quan điểm, mục tiêu và phương pháp tổ chức hoạt động. Điểm đáng chú ý, theo cô Nguyệt, chương trình định hướng phát triển đồng thời 4 phẩm chất và 5 năng lực cốt lõi của trẻ. Vì vậy, giáo dục không chỉ quan tâm trẻ “biết gì” mà chú trọng hơn đến việc trẻ có thể làm gì, biết ứng xử ra sao và vận dụng những điều được trải nghiệm vào tình huống thực tế như thế nào.

Chương trình cũng có sự liên thông với Chương trình giáo dục phổ thông, tạo thống nhất trong định hướng phát triển phẩm chất, năng lực và hỗ trợ quá trình chuyển tiếp từ mầm non lên lớp 1. Theo cô Nguyệt, chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 không chỉ là trang bị kiến thức mà quan trọng hơn là hình thành sự tự tin, khả năng thích ứng, giao tiếp, hợp tác và chủ động trong học tập.

Tại Thanh Hóa, bà Hoàng Thị Lan - Hiệu trưởng Trường Mầm non Đông Vệ, phường Hạc Thành, cũng đánh giá cao quan điểm lấy trẻ làm trung tâm của chương trình thí điểm. Học thông qua chơi, thực hành và trải nghiệm được tăng cường, tạo điều kiện để giáo viên thiết kế hoạt động theo nhu cầu, hứng thú, khả năng và nhịp độ phát triển của từng trẻ.

“Ưu điểm lớn nhất là chương trình tạo nhiều cơ hội để trẻ được chủ động trong học tập và vui chơi. Trẻ không chỉ nghe cô hướng dẫn mà được tự lựa chọn, thực hành, trải nghiệm, đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết vấn đề phù hợp với lứa tuổi. Điều này giúp giáo viên thay đổi cách tổ chức hoạt động. Thay vì cùng một nội dung, cách thực hiện cho tất cả trẻ, giáo viên có thể quan sát để hiểu nhu cầu, khả năng và sở thích của từng trẻ, từ đó đưa ra cách hỗ trợ phù hợp”, bà Lan cho biết.

Cũng theo Hiệu trưởng Trường Mầm non Đông Vệ, qua các hoạt động chơi và trải nghiệm, nhiều năng lực như giao tiếp, hợp tác, tự lập, giải quyết vấn đề và sáng tạo của trẻ được bộc lộ rõ hơn.

Môi trường giáo dục trở nên linh hoạt hơn khi không gian lớp học, sân trường và các vật liệu quen thuộc đều có thể trở thành phương tiện để trẻ khám phá. Nhờ vậy, việc học diễn ra tự nhiên, nhẹ nhàng và gần với cuộc sống, giúp nhà trường theo dõi sự phát triển của trẻ toàn diện hơn thay vì chỉ quan tâm đến việc trẻ đạt được yêu cầu cụ thể nào đó.

Chuẩn bị đội ngũ, mở không gian cho trẻ

Năm học 2026 - 2027, Thanh Hóa, Hà Tĩnh và Quảng Trị đều lựa chọn 15 cơ sở giáo dục mầm non tham gia thí điểm. Các địa phương xác định chuẩn bị đội ngũ là khâu then chốt, đồng thời từng bước điều chỉnh môi trường giáo dục để trẻ có thêm cơ hội chơi, trải nghiệm và khám phá.

Tại Trường Mầm non Quang Trung (xã Thạch Lập, Thanh Hóa), bà Phạm Thị Huyền - Hiệu trưởng, cho biết trường đã rà soát đội ngũ, tổ chức trao đổi chuyên môn, tập huấn phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, học thông qua chơi và tăng cường hoạt động thực hành, trải nghiệm.

Môi trường trong và ngoài lớp học được sắp xếp theo hướng mở, linh hoạt; tận dụng nguyên vật liệu sẵn có để tạo thêm cơ hội cho trẻ khám phá; các góc hoạt động được bố trí để trẻ có thể lựa chọn và tham gia theo nhu cầu thay vì tổ chức đồng loạt.

“Thực hiện chương trình mới cũng là hành trình để mỗi cán bộ, giáo viên thay đổi chính mình, từ dạy trẻ sang đồng hành cùng trẻ; từ áp đặt sang tôn trọng; từ truyền đạt sang khơi gợi; từ làm thay sang trao cơ hội cho trẻ tự làm; từ chú trọng kết quả trước mắt sang quan tâm đến sự phát triển lâu dài của mỗi đứa trẻ”, bà Huyền chia sẻ.

Nhà trường xác định quá trình thí điểm phải được theo dõi, điều chỉnh thường xuyên qua dự giờ, trao đổi chuyên môn và lắng nghe phản hồi từ phụ huynh, hướng tới môi trường an toàn, thân thiện, nơi trẻ được chơi, trải nghiệm và phát triển theo nhu cầu.

Tại Hà Tĩnh, công tác chuẩn bị được triển khai đồng thời ở cấp ngành và từng cơ sở. Trong hai ngày 17 và 18/8/2026, Sở GD&ĐT tổ chức tập huấn “Triển khai Chương trình giáo dục mầm non thí điểm năm học 2026 - 2027” cho gần 150 cán bộ quản lý, giáo viên của 15 trường thực hiện thí điểm.

Sáu chuyên đề tập trung vào chương trình thí điểm; phát triển chương trình giáo dục nhà trường; tổ chức hoạt động giáo dục đối với trẻ nhà trẻ, trẻ mẫu giáo; nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo đảm an toàn và giáo dục hòa nhập.

Tại Trường Mầm non Bông Sen, yêu cầu đổi mới được cụ thể hóa trước hết từ đội ngũ. Trường hiện có 56 cán bộ, giáo viên, trong đó 49 giáo viên trực tiếp giảng dạy. Sau khi đội ngũ cốt cán tham gia tập huấn của Sở, nhà trường tổ chức tập huấn lại, làm rõ những điểm mới, nội dung cốt lõi và cách chuyển hóa chương trình thành hoạt động cụ thể.

Các tổ chuyên môn thảo luận, lựa chọn nội dung phù hợp để đưa vào kế hoạch giáo dục. Giáo viên được thực hành, trao đổi, xử lý tình huống ngay trong quá trình tập huấn. “Điều quan trọng nhất là đội ngũ phải hiểu chương trình, nắm chắc yêu cầu và chuẩn bị tâm thế tốt để vận dụng linh hoạt. Khi giáo viên hiểu thì mới đồng thuận và chủ động thực hiện”, bà Phan Thị Hà Giang cho biết.

Chương trình mới có độ mở lớn, giáo viên được chủ động, sáng tạo trong thiết kế hoạt động nhưng phải phù hợp với trẻ, điều kiện nhà trường và đặc điểm địa phương; vì vậy nhà trường chú trọng thực hành để giáo viên trực tiếp trao đổi và xử lý tình huống phát sinh.

Đồng bộ điều kiện, nâng chất chương trình mới

Tại Trường Mầm non Bông Sen (xã Hương Khê, Hà Tĩnh), triển khai chương trình mới đặt ra yêu cầu không chỉ đổi mới phương pháp mà còn phải từng bước đồng bộ điều kiện tổ chức dạy học giữa các điểm trường.

Sau khi sáp nhập với Trường Mầm non Phú Phong (thôn Hương Phong) từ tháng 7/2026, trường có 544 trẻ tại hai điểm. Điểm chính Bông Sen triển khai chương trình thí điểm, còn điểm trường thôn Hương Phong tiếp tục thực hiện chương trình hiện hành.

Sự chênh lệch về cơ sở vật chất là một trong những khó khăn lớn. Tại điểm chính, cơ bản đáp ứng yêu cầu nhưng một số đồ chơi ngoài trời đã xuống cấp, thiết bị, đồ dùng và học liệu phục vụ hoạt động trải nghiệm còn thiếu, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình thực hiện chương trình thí điểm. Điểm Hương Phong khó khăn hơn khi diện tích bếp ăn, khu sơ chế chưa đáp ứng, hệ thống điện, công trình vệ sinh, đồ dùng học tập cần được tu sửa.

Theo bà Phan Thị Hà Giang - Hiệu trưởng nhà trường, nếu chương trình mới lấy trẻ làm trung tâm thì môi trường giáo dục phải tạo điều kiện để trẻ được lựa chọn, thực hành, khám phá và sáng tạo. Vì vậy, mục tiêu của nhà trường không dừng ở việc bảo đảm điều kiện cho điểm trường thí điểm mà phải từng bước thu hẹp khoảng cách giữa hai điểm.

“Điều quan trọng là từng bước đồng bộ điều kiện giữa hai điểm trường để trẻ được tiếp cận chương trình mới một cách bình đẳng”, bà Giang nhấn mạnh. Nhà trường đang rà soát toàn bộ cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi và học liệu để xác định hạng mục cần sửa chữa, bổ sung, đồng thời đề xuất phương án đầu tư. Sở Tài chính và Sở Xây dựng đã khảo sát, đưa nhu cầu đầu tư tại điểm trường vào kế hoạch.

Bà Giang cho rằng thí điểm chỉ thực sự có ý nghĩa khi những thay đổi về môi trường, phương pháp và cách tổ chức hoạt động không bị giới hạn ở một điểm trường. Về lâu dài, nhà trường mong muốn học sinh ở cả hai điểm đều từng bước được tiếp cận những giá trị cốt lõi của chương trình mới, qua đó rút ngắn khoảng cách về điều kiện và cơ hội học tập.

Không chỉ đặt trọng tâm vào cơ sở vật chất, kinh nghiệm triển khai tại Trường Mầm non Hướng Dương (xã Triệu Phong, Quảng Trị) cho thấy yếu tố quyết định sự thay đổi thực chất còn nằm ở đội ngũ giáo viên và cách tổ chức hoạt động. Bà Trần Thị Huyền - Hiệu trưởng, xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo chuyển biến trong chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ.

Trường bố trí nhân sự phù hợp với năng lực và yêu cầu đổi mới; 100% giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn. Những giáo viên có năng lực chuyên môn, tư duy đổi mới, linh hoạt, sáng tạo được ưu tiên tham gia triển khai chương trình.

Cùng với bồi dưỡng phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, nhà trường tăng cường thực hành, trải nghiệm, xây dựng môi trường lớp học theo hướng mở, khuyến khích trẻ sáng tạo, tự lập.

Việc theo dõi, đánh giá sự phát triển của trẻ được chú trọng theo quá trình và sản phẩm hoạt động. Nhà trường cũng rà soát, tham mưu bổ sung phòng học, phòng chức năng, đồ dùng, đồ chơi và thiết bị, từng bước xây dựng các không gian trải nghiệm phù hợp.

Bà Mai Thị Liên Giang - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Quảng Trị nhấn mạnh, triển khai Chương trình giáo dục mầm non thí điểm là nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026 - 2027. 15 trường được lựa chọn phải thực hiện nghiêm túc, khoa học, thực chất, không chạy theo phong trào, không hình thức, không máy móc.

Các trường cần hiểu đúng tinh thần chương trình, chủ động phát triển chương trình nhà trường phù hợp với trẻ và điều kiện địa phương; tăng cơ hội cho trẻ trải nghiệm, khám phá, thực hành và phát triển năng lực. Quá trình thí điểm phải có theo dõi, đánh giá, phản hồi và điều chỉnh để tạo ra giá trị thực tiễn.