Châu Âu đối mặt rủi ro từ hành động khiêu khích dưới ngưỡng kích hoạt Điều 5 của NATO
Theo báo chí Anh ngày 6/9, các quan chức quốc phòng và tình báo phương Tây cảnh báo châu Âu chưa đủ sức ngăn chặn các hoạt động “chiến tranh hỗn hợp” được cho là của Nga tiến hành nhằm vào lục địa này. Nếu không sớm xây dựng phương thức ứng phó mới, NATO có nguy cơ để Moskva tiếp tục gia tăng hoạt động, kéo theo nguy cơ đối đầu leo thang.
Cảnh báo được đưa ra sau khi giới chức Đức hồi tháng trước ngăn chặn một vụ tấn công bằng UAV mang thuốc nổ quân dụng nhằm vào sân bay Leipzig/Halle. Berlin sau đó quy trách nhiệm cho Nga, song Moskva phủ nhận có liên quan.
Theo các quan chức phương Tây, vụ việc tại Leipzig/Halle cho thấy NATO chưa có biện pháp hiệu quả đối với những hành động khiêu khích nằm dưới ngưỡng kích hoạt Điều 5 của NATO. Một quan chức quốc phòng cấp cao cho rằng liên minh cần xem xét lại toàn bộ cách tiếp cận đối với "chiến tranh hỗn hợp".
Trong hai năm qua, các lực lượng ủy nhiệm và cơ quan tình báo Nga bị cáo buộc tiến hành nhiều hoạt động bí mật trên lãnh thổ châu Âu, từ phát tán thông tin sai lệch, tấn công mạng và phóng hỏa kho hàng đến nhắm vào nhà riêng, phương tiện của các chính trị gia cũng như phá hoại cáp ngầm dưới biển.
Những hoạt động này thường có chi phí thấp, do cơ quan tình báo trực tiếp thực hiện hoặc giao cho các cá nhân và tổ chức khác. Chúng được thiết kế để gây bất ổn xã hội nhưng vẫn nằm dưới ngưỡng của một cuộc tấn công quân sự thông thường, qua đó khiến NATO gặp khó khăn trong việc lựa chọn mức độ đáp trả.
Tổng Thư ký NATO Mark Rutte vừa qua nhận định Nga đang hành động ngày càng mạnh bạo. Một quan chức cấp cao khác cho biết vụ Leipzig/Halle đã gây tác động đặc biệt nghiêm trọng đối với các nước châu Âu thuộc NATO. Các cuộc thảo luận ở cấp cao nhất đang được tiến hành nhằm xây dựng một phương án ứng phó lâu dài và có thể duy trì.
NATO đứng trước bài toán về ngưỡng đáp trả
Tính toán của NATO càng phức tạp khi chính sách của Mỹ đối với Nga được cho là đã thay đổi dưới thời Tổng thống Donald Trump. Trong khi chính quyền người tiền nhiệm Joe Biden nhiều lần cảnh báo Moskva không được nhắm vào lãnh thổ liên minh, ông Trump có xu hướng đánh giá nhẹ hơn mối đe dọa từ Tổng thống Nga Vladimir Putin. Khi được hỏi về vụ Leipzig/Halle, ông Trump nói nhà lãnh đạo Nga không có ý định tấn công lãnh thổ NATO.
Các cơ quan tình báo châu Âu đang chuẩn bị cho khả năng những vụ phá hoại, gây rối hoặc phóng hỏa nhằm vào mục tiêu dân sự sẽ gia tăng trước một loạt cuộc bầu cử quan trọng vào năm tới tại Pháp, Italy và Ba Lan.
Ông Keir Giles, chuyên gia về học thuyết quân sự Nga tại Chatham House, cho rằng mục tiêu của Moskva tại châu Âu không thay đổi, nhưng cách các nước bị nhắm tới nhìn nhận mối đe dọa đã khác trước. Theo ông, ranh giới để xác định một hành động có thuộc phạm vi Điều 5 hay không vẫn chưa rõ ràng.
Các quan chức tại những nước thành viên NATO giáp Nga đang kêu gọi liên minh xem xét lại ngưỡng cho phép tiến hành biện pháp đáp trả mạnh hơn. Một quan chức cấp cao của quốc gia tuyến đầu cho rằng mức độ hoạt động của Nga hiện nay là chưa từng có và không thể để tình trạng này trở thành điều bình thường mới.
Giới chuyên gia cũng chỉ ra việc Đức mất bốn tuần mới chính thức quy trách nhiệm cho Nga trong vụ Leipzig/Halle là biểu hiện của sự chần chừ. Ông Charlie Edwards, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, cho rằng cách Berlin cân nhắc phản ứng dựa trên mức độ có thể khiến Nga leo thang là không phù hợp.
Ông so sánh phản ứng của Đức với Ba Lan sau vụ hai đoạn đường sắt bị đánh bom trong năm 2025, suýt làm một đoàn tàu chở khách trật bánh. Khi đó, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk chỉ mất hai ngày để quy trách nhiệm cho tình báo Nga và đề nghị NATO tiến hành tham vấn.
Giới chuyên gia cảnh báo nếu NATO không sớm xác lập rõ giới hạn và thống nhất biện pháp đáp trả, Moskva có thể cho rằng các hoạt động dưới ngưỡng Điều 5 sẽ không phải trả giá, từ đó tiếp tục thăm dò và đẩy xa ranh giới mà liên minh có thể chấp nhận.
Về phía Nga, vào ngày 27/8, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov bác bỏ những thông tin trên truyền thông phương Tây cho rằng Moskva đang chuẩn bị các hành động quân sự nhằm vào các nước NATO, cho rằng những nhận định này không phản ánh chủ trương và ý định của Moskva.